Hoe maak je een landbouwbedrijf beter bestand tegen droogte en wateroverlast? In West-Vlaanderen worden verschillende maatregelen in praktijk gebracht. Tijdens een excursie begin oktober bezochten deelnemers projecten rond peilgestuurde drainage, waterberging en koolstofopbouw. Ook waterzuivering en niet-kerende bodembewerking kwamen aan bod. Deelnemers kregen te zien hoe landbouwers en waterbeheerders werken aan een betere waterhuishouding, een sterkere bodem en een grotere weerbaarheid van landbouwpercelen.
Peilgestuurde drainage helpt water vasthouden
Op drie percelen in het Beverhoutsveld, op de grens van Beernem, Oostkamp en Brugge, is klassieke drainage omgevormd tot peilgestuurde drainage. Met een regelput kan de gebruiker het waterpeil in het drainagesysteem zelf instellen. Daardoor blijft water langer beschikbaar wanneer gewassen dat nodig hebben. Overtollig water kan tegelijkertijd gecontroleerd worden afgevoerd.
De techniek biedt vooral mogelijkheden op vlakke percelen met een lichtere bodem. Door het waterpeil aan te passen, kunnen landbouwers de watervoorraad in de bodem vergroten. Dat helpt om droogtestress bij gewassen te beperken. De mogelijkheden hangen wel af van de bodem en de plaatselijke waterhuishouding.
Waterberging beperkt wateroverlast
Langs de Hoofdsloot bij het Beverhoutsveld laat een winterbedding zien hoe het gebied meer ruimte kan bieden aan water. Minder steile oevers geven water meer tijd om in de bodem te infiltreren. Bovendien bieden ze ruimte aan een gevarieerdere oevervegetatie. Ook gefaseerd maaien draagt bij aan het beheer van de oevers. Daardoor blijft meer vegetatie staan, wat de biodiversiteit kan ondersteunen en de waterafvoer kan vertragen.
Ook in de Vorsevijvers in Wingene staat waterberging centraal. Daar vangt een natuurlijk overstromingsgebied piekdebieten op. Zo helpt het gebied wateroverlast in een nabijgelegen woonwijk te beperken. Daarnaast kreeg de Blauwhuisbeek over een traject van 540 meter opnieuw ruimte om te meanderen. Het gebied kan ongeveer 10.000 kubieke meter water bergen. Deze inrichting combineert daarmee waterberging met meer ruimte voor een natuurlijke beekloop.
Koolstofopbouw verbetert de bodemstructuur
Organische koolstof speelt een belangrijke rol bij de bodemkwaliteit. Een bodem met voldoende organische stof kan meer vocht vasthouden. Bovendien draagt organische stof bij aan de bodemstructuur en de bewerkbaarheid. Ook kan de bodem daardoor beter bestand zijn tegen erosie.
Tijdens de excursie kwam daarom koolstoflandbouw aan bod. Daarbij passen landbouwers maatregelen toe om het gehalte aan organische koolstof in de bodem te verhogen. Voorbeelden zijn het telen van groenbemesters, het gebruik van compost en het inwerken van stro. De effecten hangen onder meer af van de bodem, de teelt en de gekozen maatregel.
Koolstofopbouw vraagt soms een investering en tijd. Daar staat tegenover dat een betere bodemstructuur en waterhuishouding de weerbaarheid van percelen kunnen vergroten. Volgens Gaby van Kemenade, adviseur bodem en bemesting, haalt elke extra kilo stabiele koolstof in de bodem ongeveer 3,7 kilo CO₂ uit de atmosfeer. Daarnaast wijst hij op de voordelen voor de landbouwpraktijk. Een bodem met meer stabiele koolstof kan bijdragen aan de vruchtbaarheid, de bewerkbaarheid en de opbrengstzekerheid bij extreme weersomstandigheden. Voor landbouwers zijn er bovendien verschillende vormen van ondersteuning beschikbaar.
Waterzuivering met een constructed wetland
Langs de Ringbeek in Hertsberge bezochten de deelnemers een aangelegd waterzuiveringssysteem. Dit zogenoemde constructed wetland combineert een helofytenfilter van 8.500 vierkante meter met een ijzerzandfilter van 400 vierkante meter. Het systeem vangt stikstof, fosfor en zwevende stoffen op voordat vervuilingspieken de Hertsbergebeek bereiken. Daarmee moet het de belasting van het oppervlaktewater beperken.
Ook op het landbouwbedrijf zelf zijn maatregelen mogelijk. Een ingerichte vulplaats voor spuittoestellen helpt bijvoorbeeld om te voorkomen dat gewasbeschermingsmiddelen of restvloeistoffen rechtstreeks in het oppervlaktewater terechtkomen. Het gaat daarbij om het beperken van puntvervuiling. Een goede inrichting en zorgvuldig werken zijn dus eveneens onderdelen van een verantwoord waterbeheer.
Niet-kerende bodembewerking op zware polderklei
Niet-kerende bodembewerking toepassen op zware polderklei vraagt om een doordachte aanpak. Tijdens de excursie vertelde Hendrik Vandamme over zijn overstap van klassiek ploegen naar een systeem waarin hij hoofdzakelijk niet-kerend werkt. Die omschakeling brengt uitdagingen met zich mee. Tegelijkertijd biedt deze werkwijze mogelijkheden om de bodemstructuur en de waterhuishouding te verbeteren.
Op zijn landbouwbedrijf werd in 2025 ook een proef aangelegd. De resultaten daarvan kwamen tijdens de excursie aan bod. Ze laten volgens de initiatiefnemers zien dat niet-kerende bodembewerking ook onder polderomstandigheden mogelijkheden biedt. De toepassing vraagt echter om voldoende praktijkervaring en een aanpak die aansluit bij de omstandigheden op het perceel.
De praktijkvoorbeelden uit West-Vlaanderen laten zien dat er verschillende manieren zijn om de weerbaarheid van landbouwgrond te vergroten. Peilgestuurde drainage helpt bij het sturen van de watervoorraad. Waterberging biedt ruimte aan piekafvoeren. Daarnaast kunnen koolstofopbouw en aangepaste bodembewerking bijdragen aan een betere bodemstructuur. De keuze voor een maatregel hangt af van de lokale omstandigheden en de doelen van het landbouwbedrijf.
Bron: Inagro
Beeld: Pixabay
