Niemand heeft een glazen bol om in de toekomst te kunnen kijken. Maar om vandaag gedegen beslissingen te kunnen maken, is het van belang om een duidelijke bedrijfskoers te hebben voor de lange termijn. In de laatste editie van de Actuele Akkervraag van december 2025 keken we naar het belang van het opstellen van een strategisch bedrijfsplan.
Hiervoor zijn we op de koffie geweest bij Aad Hoekstra, Ondernemersadviseur bij Countus, en Hessel Kingma, Branchespecialist Akkerbouw bij Countus. Persoonlijke ondernemerswensen, mogelijke keuzes en het belang van liquiditeit komen hierbij aan bod.
Zijn veel akkerbouwers bezig met strategie?
Aad Hoekstra: “Steeds meer, waar mijn vader laatst zei ‘Had ik dat vroeger allemaal maar geweten. Je nam het bedrijf gewoon over van je ouders’, is dat tegenwoordig wel anders. De jeugd leert het maken van bedrijfsplannen al op school. Men weet dat het een belangrijk onderwerp is om over na te denken. Toch worden de ideeën van ondernemers in de praktijk lang niet altijd opgeschreven, terwijl het belangrijk is om daadwerkelijk vast te leggen waar je nu staat en waar je met je bedrijf naartoe wilt. Als je dan een stip op de horizon hebt, kun je een route uitstippelen daarnaartoe.”
Hessel Kingma: “Daarnaast worden agrarische bedrijven steeds groter en complexer. In lijn daarmee nemen de kostprijs en risico’s ook toe. Grote MKB-bedrijven hebben een Raad van Commissarissen om het strategisch bedrijfsplan te toetsen. Als agrariër zijnde ben je je eigen stok achter de deur. Dan is het wel belangrijk om de waarde van strategie te erkennen voor de toekomst van je bedrijf.”
Hoe stel je een strategisch bedrijfsplan op?
Aad Hoekstra: “Strategisch plannen klinkt soms vaag en ontastbaar. Het gaat om de toekomst en dat laat zich niet voorspellen. Om het meer inzichtelijk te maken, kijk ik met het opstellen van een strategisch bedrijfsplan eerst terug. Had je vijf jaar geleden namelijk verwacht dat je zou staan, waar je nu staat? De uitkomsten kunnen anders zijn dan verwacht, waarbij je een zijspoor hebt genomen. Ook kan dit aangeven dat je soms groter kunt denken dan je zelf voor ogen hebt. Vervolgens is het makkelijker om te filosoferen over de toekomst. Hierbij maakt het natuurlijk ook uit in welke fase van de ondernemersperiode je staat.
Zelf werk ik veel met jonge ondernemers, waarbij het vaak groeien, groeien, groeien is, terwijl dat niet per definitie de meest slimme zet hoeft te zijn. De focus ligt op opbouw en overname. Later in de carrière heeft men vaak al littekens opgelopen en lessen geleerd. Dan ligt de nadruk met name op consolideren en eventueel overname door een opvolger, als dat kan, waarbij je het bedrijf zo goed mogelijk hierop voorbereidt.”
Hoe ver kijk je vooruit?
Aad Hoekstra: “Een strategisch bedrijfsplan stel je op voor minimaal vijf jaar. Het liefst langer, bijvoorbeeld tien tot vijftien jaar. Een bewaarschuur zet je immers ook niet voor vijf jaar neer. Maar goed, hierdoor verandert een bedrijfsplan ook continu. De omstandigheden veranderen, regels, maar ook de wensen van de ondernemer. Dat geeft niet. Een plan voor tientallen jaren hoef je niet van de één op de andere dag volbracht te hebben.
Wel is het belangrijk om regelmatig met dit plan te gaan zitten. Welke stappen kan ik zetten om mijn doel te bereiken? Ben ik nog op de juiste koers? En past een investering, die ik nu wil maken, bij mijn langetermijnvisie? Als je bijvoorbeeld als doel hebt om uit te breiden in areaal, past een nieuwe aardappelrooier daar dan bij? Wil ik dan ook meer aardappelen gaan telen? Of zou een nieuwe veldspuit beter passen bij het doen van meer werk voor derden? Dat zijn allemaal afwegingen die daarbij horen. Het is dan ook belangrijk om bij dit soort beslissingen het grote plaatje in je achterhoofd te houden.”
Waan van de dag
In de praktijk zijn we met name bezig met de waan van de dag. Er moet immers ook ‘gewoon gewerkt’ worden. Hoe vaak moet je aan strategie denken?
Hessel Kingma: “Als je eenmaal een uitgebreid strategisch bedrijfsplan hebt opgesteld, is het voldoende om hier jaarlijks eens voor te gaan zitten. Dan hoef je geen epistel te schrijven van twintig kantjes, maar heb het er gewoon eens over met je ondernemersadviseur. Hij of zij kan je dan een spiegel voorhouden, want diegene kent de cijfers van je bedrijf. Eén en één is in dit geval vaak drie. Een ondernemersadviseur kent namelijk ook de situaties van andere bedrijven, en natuurlijk ook de lessen die zij al hebben geleerd. Door samen te kijken naar de cijfers van de afgelopen jaren en mogelijke investeringen voor de toekomst, kun je gezamenlijk een vinger aan de pols houden wat betreft strategie.”
Wat voor trends zien jullie?
Hessel Kingma: “Er zijn verschillende smaken beschikbaar als het gaat om strategie: schaalvergroting, innovatie, ketenvernauwing, verduurzaming, specialisatie in teelten en gangbaar, biologisch of regeneratief telen. Over het algemeen zien we dat veel akkerbouwers kiezen voor schaalvergroting, want om voldoende draagkracht te houden in de toekomst, is grond nodig, vinden velen. Maar het kan ook een bewuste keuze zijn om niet in areaal te groeien.
Sommige akkerbouwers hebben namelijk een goede werk-privébalans hoog in het vaandel staan. Zij kiezen dan bijvoorbeeld voor waardevermeerdering van het product in de vorm van sorteren of verpakken, of korte ketens. Ook kan het een keuze zijn om juist vaker de loonwerker in te schakelen, zodat je zelf minder op de trekker rijdt. Daarnaast zijn er op het gebied van afzetstrategieën verschillende keuzes te maken. Direct af land verkopen, of eerst nog bewaren, het is maar net wat bij je als ondernemer past.
Anderen hechten veel waarden aan het imago van de landbouw en zullen daarom eerder bloemenstroken inzaaien bij de rand van het dorp, of mensen uit de omgeving rondleiden op hun bedrijf. Er zijn dus veel verschillende opties, maar over het algemeen zien wij schaalvergroting dus het vaakst terugkomen. Net als innovaties en robotisering. Het verschilt of akkerbouwers bij de pioniers willen horen, de middenmoot of liever nog even ermee wachten, maar veel telers verwachten wel dat deze onderwerpen een belangrijke rol zullen gaan spelen in de toekomst.”
Andere sectoren
Aad Hoekstra: “Dat zie je ook in andere sectoren. In de melkveehouderij zijn melkrobots, mestrobots en automatisch voeren bijvoorbeeld al niet meer weg te denken van het erf. In de akkerbouw neemt het aantal spotsprayers, optische sorteerders en autonoom rijdende robotwieders ook snel toe. Het kan interessant zijn om nú in te springen, zodat je in de frontlinie van deze nieuwe ontwikkelingen staat. Maar nogmaals, het moeten bij je passen. Een ondernemersadviseur zal nooit zeggen dat je iets ‘moet doen’ qua investeringen, maar diegene kan je wel herinneren aan de koers die je voor de lange termijn voor ogen hebt.”
Hoe belangrijk is liquiditeit?
Hessel Kingma: “Geld is altijd nodig om stappen te kunnen zetten binnen je bedrijf. Dat is een feit. Ook vragen de banken steeds vaker naar je bedrijfsplan bij het verlenen van financieringen. Om een voorspelling voor de komende twee jaar te kunnen doen, hebben we bij Countus dan ook een Liquiditeitsprognose model opgesteld. Met deze tool kunnen we een up-to- date inzicht geven in de toekomstige stand van liquiditeit op je bedrijf. Dit doen we aan de hand van actuele cijfers, die we ieder kwartaal aanvullen. De gevolgen van investeringen worden zo inzichtelijker en tastbaarder. Dit kan betekenen dat je soms de snelheid van je bedrijfsplan kunt bijstellen. Bij veel financiële ruimte kan de snelheid soms omhoog. Als het tegen zit, kun je je snelheid vertragen, of eventueel vroegtijdig ondersteuning inschakelen. En als je zelf weet wat de financiële status van je bedrijf is, dan kun je dit ook beter overbrengen aan anderen, zoals de bank.”
Hebben jullie nog andere tips?
Hessel Kingma: “Zet die ideeën eens echt op papier en heb het erover met je partner, familie en ondernemersadviseur. Zo kun je er samen over sparren en tot nieuwe inzichten komen. Ook voor de bedrijfsopvolger is het belangrijk om gezamenlijk naar dit onderwerp te kijken. Daarnaast kan het interessant zijn om je aan te sluiten bij een bedrijfseconomische studiegroep, waarbij je in een vertrouwde kring leert van de financiële situaties van collega-akkerbouwers en de beslissingen die daarbij horen. Ieder bedrijf is namelijk anders, maar iedereen heeft wel te maken met dezelfde weten regelgeving. Het kan interessant zijn om te horen hoe anderen daarmee omgaan. Dit is dan ook een vorm van investering, maar dan in jezelf, wat uiteindelijk ten goede komt van je bedrijf.”
Tekst: Kim Sjoers
Beeld: Countus en beeldarchief Prosu
