Ondergrondverdichting is een veelvoorkomend probleem in de akkerbouw dat vaak ongemerkt leidt tot lagere gewasopbrengsten. Er zijn verschillende manieren om verdichting aan te pakken, zowel mechanisch als biologisch.
Op de Boerderij van de Toekomst in Lelystad wordt gewerkt met vaste rijpaden. Deze aanpak blijkt effectief: de bodemstructuur verbetert en verdere verdichting wordt voorkomen. Voorkomen is immers beter dan genezen.
Uit het literatuuronderzoek ‘Maatregelen voor het herstel van verdichte bodems’, recent gepubliceerd op Crkls, blijkt dat verdichting vaak mechanisch wordt aangepakt, bijvoorbeeld door (diep)ploegen. Dit geeft slechts tijdelijk resultaat; de verdichting keert vaak snel terug. Diepwortelende gewassen – zogenaamde biowoelers – worden in het onderzoek genoemd als een veelbelovender en duurzamer alternatief.
Belangrijkste conclusies literatuuronderzoek
- Ondergrondverdichting is niet volledig te herstellen.
- Biologische maatregelen zijn effectiever dan mechanische ingrepen.
- In kleibodems (>20% klei) is herstel beter mogelijk door natuurlijke zwel- en krimpbewegingen.
- Herstel van de ondergrond hangt sterk samen met maatregelen in de bovengrond.
- Woelen verdient de voorkeur boven diepploegen of -spitten.
- Gewassen met penwortels verbeteren de bewortelbaarheid van de bodem.
Vaste rijpaden als oplossing
Naast het gebruik van lagedrukbanden kunnen vaste rijpaden bodemverdichting effectief tegengaan. Een belangrijk voordeel is het grotere aantal werkbare dagen, vooral in het voorjaar. Bovendien levert het telen op onbereden grond op termijn vaak een hogere opbrengst op.
De Boerderij van de Toekomst experimenteert inmiddels vijf jaar met vaste rijpaden. Volgens projectleider Pieter de Wolf is dit een van de meest succesvolle onderzoeken. “Werken met een rijpadensysteem met bedden van 3,15 meter gaat heel goed. En de bodemstructuur knapt er enorm van op. Verdichting, wat voorheen een probleem was op de Flevolandse kleigronden, is nauwelijks nog aan de orde. We zagen dat gewassen beter groeiden onder droge omstandigheden, terwijl de schade bij nattigheid beperkter was.”
Aandachtspunt: schaalgrootte
Ondernemers zijn enthousiast over de effecten van vaste rijpaden op bodem en gewas. Toch is er volgens De Wolf een kanttekening. “Het vraagt wel een schaalsprong om hiermee aan de slag te kunnen gaan in de praktijk; anders kun je de specifieke machines niet rendabel maken. Samenwerking tussen akkerbouwers kan helpen dit mogelijk te maken.”
Regionale samenwerking essentieel
Voor een succesvolle invoering van het rijpadensysteem is regionale samenwerking cruciaal. Dat benadrukte Joost Rijk tijdens de Nationale Bodemtop in Zwolle, waar hij met telers en erfbetreders sprak over het teeltsysteem. “Neem de lokale loonwerker dan mee in het geheel, zodat dit bedrijf de mechanisatie erop kan aanpassen.”
Bron: Groen Kennisnet
