In het hoge noorden, tegen de monding van de rivier de Eems aan, ligt het akkerbouwbedrijf van familie Reijerse. Door de druk van het zoute zeewater vanuit de monding van de Eems heeft het gebied last van verzilting. Om te zorgen dat de akkerbouwers hier wel kunnen telen, wordt zoet water vanuit het IJsselmeer het gebied ingepompt. “Wij kunnen alleen beregenen vanuit de grote tocht, een bron hoef je hier niet te boren.”
Toen akkerbouwer Christiaan Reijerse in 2007 het akkerbouwbedrijf overnam van zijn ouders, besloeg het bedrijf 82 hectare met granen, suikerbieten, tafelaardappelen en zaaiuien als hoofdteelten. Tegenwoordig werkt zijn zoon Robert ook op het bedrijf.
Verzilting speelde in die tijd ook al. “In voorgaande eeuwen waren deze gronden nog zeebodem. Daardoor is ons grondwater zout. Je hoeft hier dus geen bron te boren om te beregenen”, aldus Christiaan.
Bodemdaling en zeespiegenstijging
In de jaren negentig nam de verzilting nog eens toe, als gevolg van steeds drogere zomers en soms ook droge perioden in de andere seizoenen. Tevens steeg de zeespiegel, waardoor er steeds meer zoute kwel kwam. Daar komt ook nog eens bij dat in Spijksterpompen de bodemdaling door de aardgaswinning zo’n 13 tot 32 centimeter bedraagt sinds 1972. Het slootwater in het gebied, Het Hogeland, werd door al deze ontwikkelingen steeds brakker. Vandaar dat het toenmalige Waterschap Hunsingo (nu Noorderzijlvest) in de jaren negentig met het Zoetwaterplan kwam om de verzilting tegen te gaan. Het plan omvatte onder meer het uitgraven van de tochten om de doorstroming te verbeteren en extra buffercapaciteit te creëren. Daarnaast zijn er stuwen geplaatst om het waterpeil te reguleren.
Pootgoed telen
Familie Reijerse teelt hoofdzakelijk op zeeklei die gemiddeld 25 procent afslibbaar is. De hoofdteelten zijn pootgoed, tarwe, suikerbieten en zaaiuien. Het pootgoed is van het handelshuis HZPC en betreft de rassen Innovator, Travolta, Annabel, Norman en Camelia. “Dat wij zijn overgestapt van tafelaardappelen op pootgoed is vooral vanwege bedrijfszekerheid. De prijzen van tafelaardappelen fluctueren veel meer.” Wat betreft de aardappelrassen houdt de akkerbouwer nog geen rekening met eventuele verdergaande verzilting van de bodem. En ook bij (diepere) grondbewerkingen niet. “Momenteel stroomt er nog voldoende zoet water ons gebied in vanuit het IJsselmeer.”
Beregenen
Als het heel droog wordt in de zomer kan Reijerse alle gewassen beregenen, met uitzondering van het pootgoed. “Bij droog weer moeten wij gewoon accepteren dat de pootgoedopbrengsten lager zijn”, vult zoon Robert aan. De afgelopen jaren heeft familie Reijerse vooral de zaaiuien moeten beregenen. En soms ook de suikerbieten. Robert: “In de zaaiuien beregenen wij soms vrij snel, omdat je wilt dat het gewas doorgroeit. Uien hebben natuurlijk een zwak en oppervlakkig wortelstelsel, waardoor droogteschade sneller kan ontstaan dan in andere gewassen.”
EC-waarde
Tijdens ons bezoek meet Robert de EC-waarde in de grote tocht, die alle sloten in het gebied van zoet water voorziet. “Reden om nu te meten is omdat wij vandaag de uien zaaien en, mochten die beregend moeten worden omdat het lang droog blijft, dan is het van belang dat we zeker weten dat de ECwaarde laag is.” Volgens de akkerbouwer ligt de EC-waarde rond deze tijd van het jaar in de tocht rond de drie.
Momenteel meet de akkerbouwer een EC-waarde van 2,45. “Dat is lager dan ik had verwacht”, deelt hij. “Het kan zijn dat het waterschap de tocht al heeft doorgespoeld met zoet water om de EC-waarde omlaag te brengen.” De watertemperatuur blijkt 11,5 graden Celsius te zijn volgens de EC-meter. Dit is ook belangrijk, omdat de EC-waarde stijgt bij een hogere temperatuur. Toch is de ervaring van Robert dat de EC-waarde gedurende het groeiseizoen lager is dan in het voorjaar. “Dat heeft dan weer te maken met de doorspoeling van het water. Maar ook in de zomerperiode meet ik regelmatig de ECwaarde. Je wilt absoluut geen verbrandingen door zoutschade op het blad van je gewas.”
Irrigatietechnieken
Beregenen doet de familie met een beregeningshaspel van het Italiaanse merk Turbo Cipa. “Wij denken na over beregenen met een beregeningsboom, of zelfs druppelirrigatie. Dat laatste ook in het kader van verzilting, want met druppelirrigatie heb je veel minder water nodig. Wel is het voor nu nog een arbeidsintensieve manier van water geven en een forse investering.”
Bodemverstoringen
Iets waar de familie zich wel zorgen over maakt in het kader van de verzilting, is het feit dat er steeds meer kabels en leidingen worden aangelegd door alle percelen in het gebied. Dat komt doordat de percelen grenzen aan de industrie van de Eemshaven. “Wij weten niet precies wat dit doet met verzilting, maar sowieso leidt het tot structuurschade. Een verstoorde bodemstructuur kan ervoor zorgen dat zout grondwater makkelijker naar boven kan komen. Daardoor kan het zoutgehalte in de bovenste bodemlagen toenemen, wat schadelijk is voor de gewassen.”
Volgens de akkerbouwer is het nu nog zichtbaar waar dertig jaar geleden kabels of leidingen zijn aangelegd. “Dit benadrukt dat ingrepen in de bodem niet alleen op korte termijn effect hebben, maar ook decennialang doorwerken in de kwaliteit en het functioneren van landbouwgronden”.
Tekst: Dick van Doorn
Beeld: Dick van Doorn en Robert Reijerse
