Middelen staan onder druk, resistente ziekteverwekkers liggen op de loer en de aardappelprijzen zijn niet bepaald stabiel. Ook voeren niet-gerooide percelen in sommige delen van het land de infectiedruk aan het begin van het seizoen al op. Kortom, er staat ons weer een uitdagend teeltseizoen te wachten. Daarom moeten we alle kansen benutten voor een succesvolle phytophthora-beheersing. Hoe pakken we dit jaar deze aardappelziekte aan?
Na een paar uitdagende jaren voor de phytophthorabeheersing kunnen we over 2025 kort zijn: was deze ziekte er wel? Dankzij een droge zomer kiemden er weinig sporen en lag de infectiedruk laag. Dit resulteert in schoon pootgoed, wat goed uitgangsmateriaal biedt voor komend teeltseizoen. Toch reizen er ook de nodige risico’s mee naar 2026, volgens Marnix Gijlers, Crop Advisor Akkerbouw bij Syngenta. “In sommige teeltgebieden, met name op zandgronden, zijn niet alle aardappelen gerooid in verband met de slechte marktperspectieven. Of deze knollen door de vorst kapot zijn gevroren, is nog maar de vraag. Opslag van aardappelplanten vormt een bron van phytophthora en is dan ook een grote zorg.”
Daarnaast zit in het noordoosten van het land, waar veel zetmeelaardappelen zijn geteeld, de rotatie sowieso al krap in elkaar. Hierdoor krijgen oösporen in de bodem de kans om vroeg in het seizoen de ziektedruk alweer te verhogen. “We weten natuurlijk nog niet hoe de weersomstandigheden dit jaar zullen zijn. Maar met deze erfenis uit vorig jaar is alertheid vanaf de start van het seizoen noodzakelijk.”
Effectieve aanpak
Wageningen University & Research (WUR) bracht de afgelopen jaren steeds het genetisch profiel van Phytophthora infestans in kaart. In 2023 was de infectiedruk met EU-43 torenhoog, later volgde EU-46. Met de aanpak van alterneren en combineren van gewasbeschermingsmiddelen wist de sector in 2024 phytophthora goed onder de duim te houden. Inmiddels betreft slechts vijf procent van de Nederlandse phytophthora-populatie de EU-43 stam. Met minder onderzochte monsters in 2025 is het op dit moment nog lastig in te schatten welke stammen onder de droge weersomstandigheden onder de radar zijn gekropen. Wel is duidelijk dat ook dit jaar de phytophthora-aanpak zal steunen op Integrated Crop Management (ICM), waarbij preventie hoog in het vaandel staat.
Gelukkig is in de afgelopen jaren gebleken dat de sector deze aanpak goed in de vingers heeft. “Complimenten aan alle akkerbouwers en teeltadviseurs. De sector heeft de phytophthora-beheersing gezamenlijk heel erg goed opgepakt. Ook vanuit BO Akkerbouw, WUR en het onderwijs werd hier direct op ingesprongen”, aldus Gijlers.
Deze phytophthora-aanpak zorgde wel voor een toename van de kostprijs, wat eind 2025 niet met een goede marktprijs kon worden beloond. Voor 2026 luidt dan ook de vraag: zijn telers opnieuw bereid zoveel te investeren? Of zullen ze de teugels wat meer laten vieren? “We kunnen phytophthora niet de ruimte geven, want dan zit de infectiedruk binnen de kortste keren weer tot aan het plafond”, antwoordt Gijlers.
“Eigenlijk hebben we geen keuze met een agressieve ziekte als dit.”
Hordes plaatsen
Kijkend naar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen tegen phytophthora, grijpen de actieve stoffen op verschillende plekken aan, of bieden de plant vanaf verschillende kanten bescherming. “Je kunt phytophthora vergelijken met een atletiekspeler”, schetst Gijlers. “Iedere vorm van preventie vormt een horde op de baan. Denk hierbij aan bespuitingen, resistente rassen met meerdere resistentiegenen en kiezen voor schoon uitgangsmateriaal. Hoe meer hordes je op de baan zet, hoe sneller de atletiekspeler uitgeput raakt en hoe groter de kans is dat je phytophthora effectief kunt tegenhouden. Dus hoe meer maatregelen je neemt, hoe beter.”
Met een ziekteverwekker met een korte levenscyclus, snelle sporenvorming en grote kans op mutaties, is het van belang om snel in te grijpen. “We moeten alle kansen benutten om phytophthora tegen te houden. Dat moét gewoon met zo’n agressieve ziekte”, roept Gijlers op. “Tegen sommige milde aardappelziekten kun je ver komen met ondersteuning van het immuunsysteem in de vorm van goede voeding en biostimulanten. Maar met phytophthora ga je dat echt niet redden. Als je zelf een ernstige ziekte hebt, ga je dat toch ook niet oplossen met een paracetamolletje?”
Combipacks
Om telers op weg te helpen met de middelenkeuze omtrent phytophthora, heeft Syngenta drie combipacks beschikbaar. Deze combinaties van middelen maken het eenvoudiger en voordeliger om tegen phytophthora te spuiten. “Met name Vamos® Pergovi® wordt veel toegepast”, laat Gijlers weten. “Dit pack is geschikt voor consumptie- en zetmeelaardappelen en biedt vroeg in het seizoen bladbescherming met twee preventief werkende stoffen. Het zijn als het ware twee beschermlaagjes die je over het blad legt. Met twee laagjes heb je een dubbele bescherming tegen de steeds agressiever wordende phytophthora. En zo doe je ook aan goed resistentiemanagement.”
Aangezien Vamos® Pergovi® niet in combinatie met minerale olie kan worden toegepast, kiezen pootgoedtelers voor het Pergovi® Pro-Pack. Het Probestanddeel in dit pack heeft tevens een curatieve werking. Mocht phytophthora dan toch in het blad komen, dan wordt de ziekte in de plant geremd. Later in het seizoen kan er worden gekozen voor Evagio® Vamos® in de consumptie- en zetmeelaardappelteelt. Dit pack bestaat uit drie actieve stoffen, waardoor het zowel blad- als knolbescherming biedt.
Voor de zoektocht naar een geschikt combipack adviseert Gijlers om allereerst te kijken naar de teelt, gevolgd door de positionering in het seizoen. Daarna kunnen de combipacks worden aangevuld met middelen uit andere chemische groepen. Dit jaar brengt Syngenta bovendien een kanten- klaar mengsel op de markt: Evagio® Forte, waarbij de juiste verhouding van actieve stoffen vooraf is bepaald. Praktischer dus voor de telers. “Als ik dan nog een suggestie mag doen, dan is dat om eens te kijken naar CARIAL® Star”, adviseert Gijlers. “Dit middel kan in de tweede helft van het seizoen worden toegepast in de consumptie- en zetmeelaardappelteelt. Later in het seizoen kan namelijk alternaria opduiken. Dit middel biedt zowel bescherming tegen phytophthora als alternaria. Een win-winsituatie dus.”
Toekomst van phytophthora
Hoe 2026 zal gaan lopen, kan ook een Crop Advisor niet voorspellen. De weersomstandigheden zullen immers in grote mate bepalen in hoeverre we dit teeltseizoen zullen worden geconfronteerd met phytophthora. Feit is wel dat het schaarse middelenpakket een steeds grotere uitdaging zal gaan worden. Syngenta zoekt dan ook naar spuitschema’s voor 2027 zonder PFASactieve stoffen. Ook zal er dit jaar, zowel intern als in samenwerking met klanten, worden gewerkt aan spuitschema’s met een hoge effectiviteit en acceptabele kostprijs.
Want met een dergelijke aardappelziekte blijft het cruciaal om op tijd erbij te zijn. “Sluit je ogen niet voor phytophthora. We weten allemaal dat je bij groeizame dagen al snel te laat bent met een bespuiting. Daarbij wordt resistentiemanagement steeds belangrijker, want er komen niet zomaar nieuwe middelen bij.”
Tekst: Kim Sjoers
Beeld: Syngenta
