Als eerste provincie van Nederland werd in Zeeland bijna tien jaar geleden de basis gelegd voor het zogenoemde Kwaliteitsnet Landbouwverkeer. Loonwerkers en landbouwers schoven als partners aan bij de totstandkoming van een plan, dat knelpunten tussen landbouwverkeer en andere verkeersstromen moet oplossen. Tien jaar later wordt er nog altijd gewerkt aan oplossingen, maar is er tevredenheid over de aanpak. “Zeeland heeft altijd laten zien dat wij een serieuze gesprekspartner zijn en daar zijn we erg blij mee.”
Loonwerker Joost Boënne uit Graauw ziet dat er overal in Zeeland knelpunten liggen. In de loop van de jaren zijn er fietspaden of landbouwwegen aangelegd om te voorkomen dat er gevaarlijke situaties tussen fietsers, landbouwvoertuigen en ander verkeer ontstaan. “Ook wij reden voorheen zo nu en dan wel met zwaar materieel door de kernen, omdat het gewoon niet anders kon. Er zijn ook collega’s, die daar continu mee te maken hebben. Vooral in oogsttijd is dit een kritisch punt. Bijvoorbeeld hier in het nabijgelegen Sint Jansteen, waar men dwars doorheen moest. Dit is in het kader van het Kwaliteitsnet Landbouwverkeer met een rondweg opgelost.”
Meer verkeer en schaalvergroting
Het voorbeeld dat Boënne aanhaalt is exemplarisch. “Zeeland is bij uitstek een agrarische provincie, maar naast de landbouw zitten ook de havens en het toerisme in ons dna”, blikt gedeputeerde Harry van der Maas terug op de totstandkoming van het Kwaliteitsnet Landbouwverkeer Zeeland. De bestuurder heeft de portefeuille mobiliteit en verkeersveiligheid en is namens de twaalf provinciën vertegenwoordigd in de landelijke commissie verkeersveiligheid.
“Zeeland kenmerkt zich door vrij smalle wegen, waar relatief veel groot en zwaar verkeer overheen gaat. Over het algemeen wordt het drukker. We hebben bovendien te maken met de schaalvergroting in de landbouw en de tendens naar specialisatie en nieuwe producten. Ook dat heeft gevolgen voor hoe wij het wegennet moeten inrichten. Omdat niet overal de mogelijkheid is om wegen breder aan te leggen, zijn we samen met de betrokkenen gaan kijken hoe we knelpunten kunnen oplossen. Uitgangspunt is een veilige oplossing, maar de economie mag ook niet stilstaan.”
Landbouwverkeer: waar wel en waar niet?
Volgens Van der Maas is het doel van het Kwaliteitsnet Landbouwverkeer Zeeland het realiseren van een goed samenspel tussen de verschillende verkeersstromen. “Concreet: waar willen we het landbouwverkeer wel en waar liever niet. Het netwerk van landbouwroutes is in kaart gebracht. Per eiland is met de kaart op tafel door loonwerkers en landbouwers ingetekend waar ze knelpunten en verkeersonveilige situaties ervaren. Bij het denken in oplossingen is zoveel mogelijk rekening gehouden met verkeersintensiteit en toekomstige ontwikkelingen op de plekken. Uit de gesprekken kwamen tientallen knelpunten naar voren.”
“Voor ons was het belangrijk dat de betrokken loonwerkbedrijven ook aan tafel zaten”, legt senior beleidsmedewerker Wim Kant van provincie Zeeland uit. Hij vertelt dat brancheorganisaties Cumela en ZLTO vanaf het begin als partner betrokken waren. “Zo is het Kwaliteitsnet Landbouwverkeer echt een coproductie geworden van verkeerskundigen, overheden en belanghebbenden.”
Dwars door de kernen
Joost Boënne heeft samen met zijn broer en vader een loonbedrijf in Zeeuws-Vlaanderen. Het bedrijf, met nog één vaste medewerker, is gespecialiseerd in de werkzaamheden rond uien en wortelen. “Ook wij hebben best grote machines. Misschien spreekt het wel niet zo tot de verbeelding als een bietenrooier bijvoorbeeld, maar een uienlader is ook al snel 3,5 meter breed.”
Het Kwaliteitsnet Landbouwverkeer Zeeland markeert voor Boënne de omgang tussen de provincie en de agrarische sector. Hij mocht zelf als bestuurslid van Cumela aan tafel zitten en zag dat de loonwerkers serieus genomen worden. “Zeeland is natuurlijk een landbouwprovincie bij uitstek. Gemeente en provincie weten de weg naar de sector wel te vinden. Dat is al van oudsher zo, in iedere gemeenteraad zit wel een agrariër. Dat is een groot goed en ik ben blij dat het hier zo gaat. Als we naar onze collega’s in Brabant kijken, dan denk ik dat we blij mogen zijn. Die provincie heeft het grootste aantal loonwerkers, maar ik hoor dat er veel wordt geklaagd.”
Zoektocht naar oplossingen uniek in Nederland
Het achterliggende document voor het Kwaliteitsnet is in 2011 tot stand gekomen en in 2017 geactualiseerd. “Ik was bij de aanvang Statenlid voor de SGP en kan me het enthousiasme over het document nog wel herinneren”, vertelt Van der Maas. De manier van zoeken naar oplossingen voor knelpunten was en is uniek voor Nederland. Overal zag je dezelfde drive, omdat we allemaal willen dat het aantal verkeersslachtoffers omlaag gaat.”
Dertig kilometerzones
Wim Kant legt uit dat er voor de landbouw ook een andere belangrijke motivatie was om aan het project deel te nemen. “Steeds meer gemeenten gingen dertig kilometerzones inrichten. Traditioneel moesten de landbouwvoertuigen door de kernen. Tegelijkertijd kwamen er rondwegen, maar die moesten wel voorzien zijn parallelwegen om voor trekkerbestuurders interessant te zijn. In sommige gevallen konden passeerstroken voor de landbouwvoertuigen een oplossing bieden.”
Zoveel mogelijk knelpunten opgelost
Het grootste knelpunt ligt echter bij de kwetsbare fietsers, in combinatie met de grote landbouwvoertuigen. “Er werd een longlist van 114 knelpunten gemaakt. De prioriteit is bij dertig van die punten komen te liggen.” Waar staan we dan nu, bijna tien jaar later? “We hebben geprobeerd om zoveel mogelijk werk met werk te maken. Daardoor zijn nog niet alle, maar wel veel knelpunten inmiddels opgelost”, vertelt de Zeeuwse gedeputeerde.
Tekst: Martin de Vries
Foto’s: Eddy Westveer, Ben Biondina
Dit betreft een deel van een artikel uit het vakblad de Loonwerker.
