Van appels tot paprika’s, en van rozen tot aardappelen. De meeste gewassen zijn kwetsbaar voor insecten, schimmels en andere schadelijke organismen. Het CBS houdt onder bedrijven regelmatig het onderzoek gewasbescherming. Daarmee ontstaat een actueel overzicht van de middelen en de hoeveelheid waarmee telers de gewassen beschermen. Ongeveer 8.000 land- en tuinbouwbedrijven gaan vanaf 26 november aanstaande informatie aanleveren.
In 2025 publiceert het CBS de resultaten van het onderzoek.
Actueel en objectief
Rob Vijftigschild is statistisch onderzoeker bestrijdingsmiddelen bij het CBS. Hij zegt: ‘Nederland en Europa willen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen duurzamer maken. Het is belangrijk dat in de maatschappij en politiek discussies kunnen zijn gevoerd op basis van actuele en objectieve gegevens. Het onderzoek maakt dit mogelijk.’
44 gewassen in het onderzoek
Het gebruik van middelen is gepubliceerd naar het aantal kilo werkzame stof. Het onderzoek zoomt in op 44 gewassen. Welke middelen hebben telers in 2024 gebruikt om deze te beschermen tegen bijvoorbeeld een schimmel, bacterie of virus? De middelen kunnen chemisch of microbiologisch zijn. Ze staan allemaal op merknaam in de vragenlijst.
De 44 gewassen zijn geteeld door ongeveer 34 000 land- en tuinbouwbedrijven. Dit betekent dat een kwart van de bedrijven de online vragenlijst gaat invullen. Het CBS schrijft deze telers aan na een steekproef.
Negen gewassen zijn alleen geteeld in de tuinbouw onder glas. Hier vragen ze ook naar de inzet van ingekochte biologische bestrijders. Denk aan sluipwespen tegen bladluis. Het gebruik van middelen is gepubliceerd naar het aantal kilo werkzame stof.
Vragenlijst noodzakelijk
Elk land- en tuinbouwbedrijf moet bijhouden welke middelen het gebruikt om gewassen te beschermen. Wanneer een teler een product aflevert, hoort daar informatie bij over deze middelen. Vijftigschild: ‘Deze informatie is helaas niet anders te verkrijgen dan door telers en landbouwers een vragenlijst te sturen.’
Geurden-Slis: ‘We proberen de deelnemers zo weinig mogelijk te belasten. Neem de bedrijven die verschillende gewassen telen. We vragen een bedrijf alleen gegevens in te vullen over één gewas.’
Sectoraal belang
Akkerbouwer Dirk Jan Beuling is eigenaar van Boerenbedrijf Beuling in 1e Exloërmond. Hij zegt: ‘Het onderzoek heeft een nadrukkelijk maatschappelijk en sectoraal belang en dat onderschrijf ik. De land- en tuinbouwsector heeft verantwoording aan de maatschappij af te leggen. Welke middelen gebruikt de sector in zijn totaliteit om gewassen te beschermen? We willen transparant zijn. Voor onze sector is het onderzoek vooral relevant om te volgen welke middelen gebruikt worden.’
Appels met appels vergelijken
De enquête gaat uit van het aantal kilo werkzame stof van een middel. Bom-Lemstra noemt dit een ‘ruwe maat’. Ze zou liever zien dat er is gekeken naar de milieulast van een middel per product. ‘Dan kun je appels met appels vergelijken in plaats van appels met peren. Daarnaast zijn er gewoon wezenlijke verschillen tussen de omstandigheden van verschillende teeltsystemen.
Zo worden er in de kas enorm veel biologische bestrijders gebruikt, bijvoorbeeld insecten en mijten, om ziekten en plagen tegen te gaan. Nergens ter wereld zijn we hier zo ver mee als in de Nederlandse kas. In de buitenteelten gebeurt dit minder, want zoals je je kunt voorstellen kunnen deze beestjes daar wegvliegen en dan ben je ze kwijt. Deze duiding is erg belangrijk bij het publiceren van de cijfers.’
De cijfers voorzien van context
Het CBS zal de cijfers van context voorzien. Het is een uitleg over ontwikkelingen in het gebruik van middelen. Het gaat over totalen van kilo werkzame stof over alle 44 gewassen en per gewas in 2024 in vergelijking met 2020. Omdat ook de teeltomvang varieert, krijgen belangstellenden eveneens inzage in de ontwikkeling per hectare. De onderliggende cijfers naar werkzame stof worden ook gepubliceerd. Iedereen kan dus zijn eigen duiding doen naar chemisch, groen of effect op gezondheid of milieu.
Bron: CBS
