Trips zit vaak al in het uienperceel voordat de teler hem ziet. Bij warm en droog zomerweer kan de plaag zich razendsnel uitbreiden en op een later moment flinke opbrengstderving veroorzaken. Binnen het project ‘Grip op Trips in Zaaiuien’ werken telers, adviseurs en onderzoekers samen aan het verkrijgen van meer inzicht, zodat telers sneller de juiste beslissingen kunnen nemen om trips gerichter aan te pakken.
Suzanne Lommen (Coördinator Weerbare Teelt bij Louis Bolk Instituut) en Bas Allema (Onderzoeker Entomologie bij Wageningen University & Research) leggen het uit.
Bladschade en snelheid maken trips moeilijk beheersbaar
Trips, ook wel onweersbeestjes genoemd, zijn hele kleine vliegende insecten, nog kleiner dan bladluizen. In de uienteelt gaat het vooral om tabakstrips. Deze insecten beschadigen het blad doordat ze cellen aanprikken en leegzuigen. Dat zorgt voor zilvergrijze vlekken, een verminderde groeikracht en uiteindelijk minder opbrengst.
“Dit kan leiden tot een kleinere ui en dus minder opbrengst,” zegt Bas. Hoe groot die opbrengstschade precies is, is echter lastig te bepalen. Er is nog weinig bekend over welke hoeveelheid trips in welke groeifase daadwerkelijk leidt tot opbrengstverlies. Dat hangt niet alleen af van het aantal trips, maar ook van de conditie en groeifase van het gewas. “Juist die relatie tussen tripsschade en opbrengstderving is nog onvoldoende in beeld, dat is een belangrijk aandachtspunt binnen dit project.”
Tripspopulatie loopt uit de hand als teler te laat signaleert
In de praktijk is bestrijding vaak pas ingezet wanneer trips zichtbaar is in het gewas. Maar in werkelijkheid zit trips vaak al kort na de opkomst van de uien in het perceel, zij het in zeer lage aantallen. Die eerste trips zijn vrijwel niet waar te nemen. “Niemand is in staat om de allereerste trips te spotten, omdat het dan om zulke lage dichtheden gaat,” zegt Bas.
Zolang de tripspopulatie onder de zogeheten detectiegrens zit, lijkt het gewas schoon. Pas wanneer de aantallen toenemen, zijn trips zichtbaar. Vooral bij warm en droog zomerweer kan de populatie zich dan snel uitbreiden. “Als het gewas op dat moment niet goed groeit, kan de schade snel oplopen. Daarom is vroeg inzicht zo belangrijk,” zegt Suzanne.
Tool in ontwikkeling om risico van trips op ui te bepalen
Om telers eerder en beter inzicht te geven, wordt binnen het project ‘Grip op Trips in Zaaiuien’ gewerkt aan een digitaal hulpmiddel: de ICM-BOS (Integrated Crop Management – BeslissingsOndersteunend Systeem). Deze tool combineert informatie over tripsdruk, gewasgroei, weer en plaagontwikkeling.
“Daarmee voorspellen we niet alleen hoe de tripspopulatie zich ontwikkelt, maar ook wat de verwachte effecten zijn op de opbrengst,” zegt Bas. “Zo kunnen telers gerichter beslissingen nemen en opbrengstverlies beperken. Chemische gewasbescherming zien we daarbij als laatste redmiddel.”
In tegenstelling tot een traditioneel BOS, dat vooral aangeeft wanneer ingrijpen nodig is, richt de ICM-BOS zich ook op geïntegreerd gewasmanagement, waarbij eerst wordt gekeken naar gewasconditie, teeltmaatregelen en natuurlijke onderdrukking.
Hoe modellen een handje helpen
De ICM-BOS is opgebouwd rond twee modellen: een tripsmodel en een uienmodel. Het tripsmodel voorspelt hoe de tripsdruk zich ontwikkelt op basis van temperatuur en weer. Het uienmodel laat zien hoe sterk het gewas is en wat de verwachte opbrengst is.
“Door beide modellen te koppelen, krijgen we inzicht in de verwachte opbrengstderving door trips,” zegt Bas. “Dat helpt telers om beter te bepalen of ingrijpen nodig is, of dat uitstellen verantwoord is.” Die koppeling is nieuw en vormt een belangrijke meerwaarde van de tool. Niet alleen het moment van ingrijpen telt, maar ook de vraag of ingrijpen op dat moment daadwerkelijk iets oplevert.
ICM-BOS geeft telers grip op tripsbeheersing
De ICM-BOS is nog in ontwikkeling, maar de verwachting is dat het telers meer grip geeft op tripsbeheersing. Daarbij is ook aandacht voor de rol van natuurlijke vijanden, zowel boven- als ondergronds. Deze informatie kan onderdeel zijn van de tool, al wordt natuurlijke predatie nog niet direct doorgerekend in het model.
“Daarom is het belangrijk dat telers ook zelf ervaring opdoen met maatregelen,” zegt Suzanne. “We willen niet alleen rekenen, maar ook leren in de praktijk.”
Maatregelen samen testen in de praktijk
In de eerste fase van het project doen tien uientelers mee, verspreid over Zuid- en Midden-Nederland. Samen met adviseurs en onderzoekers vormen zij een learning community, waarin kennis en ervaringen worden gedeeld. Telers leggen op een deel van hun perceel een pakket aan ICM-maatregelen aan. Daarbij is uitgegaan van het stapelen van maatregelen, omdat losse maatregelen niet elk jaar voldoende effect hebben.
“We kiezen maatregelen waarvan aanwijzingen zijn dat ze trips kunnen onderdrukken of opbrengstderving beperken,” zegt Suzanne. “Denk aan het beperken van stikstofpieken, gebruik van silicium, het verspreiden van pollen, bloeiende randen of stroken, stromulch en compost.”
Daarnaast test Vertify op proefvelden verschillende interventiemaatregelen die kunnen zijn ingezet wanneer de tripspopulatie alsnog boven de schadedrempel komt.
Stap voor stap vooruit
Het project werkt in jaarlijkse cycli: plannen maken in de winter, uitvoeren en meten in het seizoen en gezamenlijk evalueren in de herfst en winter. Op basis daarvan worden zowel de maatregelen als de ICM-BOS verder aangescherpt. “Zo bouwen we stap voor stap aan een hulpmiddel dat echt aansluit bij de praktijk,” besluit Suzanne.
Samenwerkingspartners
Het project is publiek-private samenwerking van: BO Akkerbouw, LTO Noord, Wageningen Plant Research, Louis Bolk Instituut, Vertify, Farmplus, Biobest BV, De Groot & Slot BV, en een groep uientelers, en wordt ondersteund vanuit de Topsector Agri & Food.
Het project is verder mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage het Hagelunie Innovatiefonds.
Bron: LTO Noord
