Een klassieke bodemanalyse geeft inzicht in onder meer de pH en beschikbare voedingsstoffen, maar laat niet alle aspecten van bodemgezondheid zien. Ook de verhouding tussen calcium, magnesium en kalium speelt een rol bij de bodemstructuur en gewasgroei. Inagro en Harvestis onderzochten daarom verschillende bodemanalyses op tien praktijkpercelen. Op basis daarvan is een beslissingsboom ontwikkeld, dat meldt Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt (CCBT). Deze helpt landbouwers om de mineralenbalans van de bodem gerichter te beoordelen en bemestingskeuzes te maken.
Klei-humuscomplex bindt voedingsstoffen
Naast de pH is het klei-humuscomplex een belangrijke factor voor de bodemkwaliteit. Het bestaat uit klei- en humusdeeltjes. Deze deeltjes zijn negatief geladen en kunnen daardoor positief geladen voedingsstoffen, zoals calcium, magnesium en kalium, binden. Daardoor blijven deze nutriënten beschikbaar voor het gewas en worden ze minder snel uitgespoeld.
De capaciteit van een bodem om kationen te binden en weer vrij te geven, wordt uitgedrukt als de CEC. Dat staat voor Cation Exchange Capacity, oftewel kationenuitwisselingscapaciteit. Volgens Inagro en Harvestis hebben bodems met meer klei en organische stof doorgaans een hogere CEC. Zij kunnen daardoor voedingsstoffen beter bufferen.
De pH blijft daarbij eveneens belangrijk. Bij een te lage pH wordt een groter deel van het klei-humuscomplex bezet door waterstof en aluminium. Vooral aluminium kan volgens de onderzoekers schadelijk zijn voor de wortelontwikkeling. Daarom moeten zowel de pH als de bezetting van het klei-humuscomplex worden meegenomen bij de beoordeling van de bodemtoestand.
Verhouding calcium, magnesium en kalium
Niet alleen de hoeveelheid calcium, magnesium en kalium is van belang. Ook de verhouding waarin deze elementen het klei-humuscomplex bezetten, heeft invloed op de bodemstructuur. Calcium draagt bij aan de vorming van stabiele bodemaggregaten. Hierdoor blijft een goede poriënstructuur behouden. Dat ondersteunt de zuurstofvoorziening, waterinfiltratie en wortelontwikkeling.
Magnesium kan eveneens bijdragen aan de binding tussen klei- en humusdeeltjes. Een relatief hoge magnesiumbezetting kan er volgens Inagro en Harvestis echter toe leiden dat bodemdeeltjes dichter op elkaar komen te liggen. Daardoor kan de bodem compacter worden en kan de infiltratiecapaciteit afnemen. Ook de gevoeligheid voor slemp en verdichting kan toenemen.
Kalium is vooral belangrijk als voedingsstof voor het gewas. Het draagt volgens de onderzoekers minder bij aan de stabiliteit van de bodemstructuur dan calcium. Bij een zeer hoge kaliumverzadiging kan de aggregaatstabiliteit afnemen, omdat daardoor minder calcium op het uitwisselingscomplex aanwezig is.
In sommige bodemkundige benaderingen wordt uitgegaan van ongeveer 65 tot 80 procent calcium, 10 tot 20 procent magnesium en 2 tot 5 procent kalium van de CEC. Deze waarden zijn volgens de onderzoekers echter niet universeel toepasbaar. De gewenste verhouding kan verschillen per bodemtype en lokale omstandigheden. Het is daarom belangrijker dat de nutriënten voldoende beschikbaar zijn en de bodemstructuur op orde blijft.
Uitgebreidere bodemanalyse geeft inzicht
Een klassieke bouwvooranalyse bepaalt de CEC en de bezetting van het klei-humuscomplex niet. Wel worden de pH en beschikbare hoofdelementen bepaald. Daarmee kan worden vastgesteld of de bodemtoestand afwijkt van de streefwaarden. In combinatie met informatie over de geplande teelten kan vervolgens een bekalkings- en bemestingsadvies worden opgesteld.
Landbouwers die meer inzicht willen in de bodemgezondheid kunnen kiezen voor een uitgebreidere analyse. Daarbij kunnen ook het klei-humuscomplex en de CEC worden bepaald. Sommige laboratoria analyseren daarnaast parameters zoals bulkdichtheid, watervasthoudend vermogen, bodembiodiversiteit en sporenelementen.
Binnen het demoproject Bio-regeneratieve praktijken in het veld! is op basis van CEC-analyses een beslissingsboom ontwikkeld. Het project wordt gefinancierd door het Agentschap Landbouw en Zeevisserij. De beslissingsboom is bedoeld om landbouwers stap voor stap te ondersteunen bij het maken van bemestingskeuzes. Daarbij wordt gekeken naar de verhouding tussen de verschillende kationen op het klei-humuscomplex. De beslisboom houdt ook rekening met producten die in 2026 zijn toegelaten binnen de biologische productie.
Bron: CCBT
