Quinoa is in opmars op Nederlandse akkerbouwbedrijven. Het eiwitrijke pseudograan past goed binnen duurzame teeltsystemen, vraagt geen inzet van gewasbeschermingsmiddelen en biedt telers een interessant alternatief voor traditionele gewassen. Ook akkerbouwer Gerlof Terpsma uit Minnertsga zag kansen in deze relatief nieuwe teelt. Vorig jaar introduceerde hij quinoa binnen zijn teeltrotatie.
Terpsma runt een voormalig melkveebedrijf dat vier jaar geleden de overstap maakte naar akkerbouw. Op het bedrijf wordt nog wel vleesvee gehouden. Van de negentig hectare landbouwgrond wordt ongeveer een derde verhuurd voor pootgoedteelt. Op de overige zestig hectare verbouwt hij onder meer wintertarwe, rode en gele uien, snijmaïs, voederbieten en sinds vorig jaar ook quinoa.
Op zoek naar een alternatief
“Wij zijn relatief nieuw in de akkerbouwwereld en wilden iets anders proberen dan wat de reguliere akkerbouwer in het bouwplan heeft.” De kennismaking met quinoa kwam voort uit een eerder project rond haverteelt voor haverdrank. “Dat was een pilotproject voor FrieslandCampina, maar dat stopte uiteindelijk. Tijdens de eindevaluatie werd quinoa genoemd als mogelijke teelt. Toen ben ik mij erin gaan verdiepen en heb ik contact gezocht met GreenFood50. Vorig jaar zijn we hiermee gestart.”
Voor de akkerbouwer was vooral het duurzame karakter van de teelt aantrekkelijk. “Wij hebben zelf geen veldspuit in gebruik en proberen zo min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. Voor quinoa gebruik je dit helemaal niet. Dat sprak mij direct aan.”
Rode en witte quinoa
Dit seizoen heeft Terpsma twaalf hectare rode en witte quinoa staan. De rode quinoa werd op 17 april gezaaid, gevolgd door de witte quinoa een week later. “Theoretisch gezien heeft de rode quinoa een iets langer groeiseizoen, ongeveer tien dagen langer, hoewel dat niet doorslaggevend is geweest in het zaaimoment. Het perceel waar de witte quinoa op moest, moest eerst nog worden bemest. Daarbij waren we afhankelijk van de planning van onze loonwerker. Daardoor heb ik de witte quinoa uiteindelijk een week later gezaaid. Anders had ik ze waarschijnlijk tegelijk gezaaid. De omstandigheden waren toen prima.”
Onkruidbestrijding en droogte
Volgens de akkerbouwer is de onkruiddruk aan het begin van het groeiseizoen de grootste uitdaging van de quinoateelt. “Je moet het onkruid mechanisch de baas blijven. Dat is eigenlijk de grootste opgave.” Om dat mogelijk te maken zaait Terpsma de quinoa op rijen van 36 centimeter afstand. “Met deze rijenafstand kan ik makkelijker ertussen schoffelen. Ik zaai de quinoa met dezelfde zaaimachine als voor de granen. De zaaipijpen staan op 12 centimeter afstand, dat betekent dat ik per drie zaaipijpen één zaaipijp openzet om een rijafstand van 36 centimeter te creëren.”
Droog voorjaar
Ook de weersomstandigheden spelen een belangrijke rol in het slagen van de teelt. Dit voorjaar zorgde de droogte voor de nodige uitdagingen. Quinoa heeft weliswaar een klein zaad dat relatief gemakkelijk kiemt, maar voldoende bodemvocht blijft noodzakelijk.
“Je wilt niet te vroeg zaaien, want de bodemwerking moet nog een beetje op gang komen. Maar er begint ook onkruid te komen. Daarnaast verlies je met het maken van een zaaibed ook bodemvocht. Vooral bij de witte quinoa, die een week later is gezaaid, merkten we dat het droger werd. Gelukkig viel er later alsnog voldoende neerslag. Daardoor is uiteindelijk veel zaad dat eerst niet leek te kiemen alsnog opgekomen. Over het algemeen ben ik heel tevreden over hoe het gewas er dit jaar bij staat.”
Wat ziekten en plagen betreft heeft Terpsma tot nu toe weinig problemen ervaren. Wel kregen enkele collega-telers te maken met luizen. “Er zijn telers geweest die lieveheersbeestjes hebben uitgezet om de luizen op natuurlijke wijze te bestrijden. Volgens mij had dat uiteindelijk maar beperkt effect.” Een aandachtspunt is aardappelopslag. Omdat in quinoa geen chemische bestrijding hiervan mogelijk is, kan opslag van aardappelen lastig worden aangepakt. “Verleden jaar had ik daar behoorlijk last van in de quinoa. Dat werkt vervolgens ook door naar het volgende gewas.”
Leren van elkaar
Hoewel quinoa voor veel Nederlandse telers nog een relatief nieuw gewas is, staat Terpsma er niet alleen voor. Via GreenFood50 krijgt hij begeleiding en heeft hij contact met andere quinoatelers. “We hebben een groepsapp waarin we ervaringen delen en vragen stellen. Zo leer je van elkaar. Daarnaast kan ik altijd contact opnemen als ik ergens tegenaan loop.”
De meeste quinoa wordt eind augustus geoogst. Vorig jaar bleek in de praktijk dat de timing van het oogstmoment nog lastiger is dan verwacht. “Vanuit GreenFood50 krijg ik advies over hoe een oogstrijpe quinoapluim eruitziet. De pluim moet lichtbruin kleuren en de eerste zaadjes beginnen dan uit te vallen. Dat was allemaal het geval, dus gingen we oogsten. Maar het bleek toch nog veel te vochtig te zijn.” Een week later waren de omstandigheden wel goed en kon de oogst succesvol worden afgerond.
Interessant als rustgewas
Naast de duurzame aspecten ziet Terpsma ook economische voordelen. De opbrengst ligt gemiddeld rond de drie ton per hectare. “Verleden jaar zaten wij boven het gemiddelde van de groep.” Quinoa fungeert als rustgewas binnen het bouwplan en levert volgens hem financieel meer op dan tarwe. “Het saldo ligt duidelijk hoger dan bij tarwe. In die zin is het een interessante teelt.”
Een belangrijk voordeel vindt Terpsma bovendien de manier waarop de keten is georganiseerd. “We hebben een vaste prijsafspraak. Doordat GreenFood50 ook de afzet organiseert, kunnen zij het areaal afstemmen op de marktvraag. Zo voorkom je overproductie en blijft er een goede prijs over voor de telers. Wat mij vooral aanspreekt, is dat het een klein clubje telers is en dat de markt goed georganiseerd is. Zeker nu traditionele gewassen zoals uien en aardappelen financieel minder aantrekkelijk zijn, biedt quinoa een interessant alternatief”, besluit Terpsma.
GreenFood50
Voor de teelt in Nederland, België en Luxemburg worden nieuwe quinoarassen gebruikt die vanaf 1990 veredeld zijn voor de lokale omstandigheden door Wageningen University & Research. GreenFood50 in Wageningen is in de Benelux de exclusieve licentiehouder voor deze laag-saponinehoudende quinoarassen die in 2023 overgegaan zijn naar Radicle Crops. Na het oogsten wordt de quinoa door GreenFood50 verwerkt tot bijvoorbeeld volkoren zaden, meel, vlokken en crisps voor humane consumptie.
Vraag naar lokaal en duurzaam
“De vraag naar lokale, volkoren quinoa met een lage CO2-eq footprint groeit”, meldt Marc Arts, oprichter van GreenFood50, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de quinoateelt in de Benelux. “Door recente deelname aan het Plant Protein Forward-programma van FoodvalleyNL, Rabobank en Provinciaal Eiwitnetwerk NL is de vraag naar in Nederland geteelde volkoren quinoa sterk toegenomen. Wij verwachten op basis van deze toenemende vraag het areaal de komende jaren verder uit te kunnen breiden. Door inzet van nieuwe rassen streven we naar het verhogen van de opbrengst per hectare. Zo worden er inmiddels nieuwe F1-hybride quinoarassen ontwikkeld voor verdere verhoging van de opbrengst per hectare. Daarnaast willen we door meer inzet van zonne- en windenergie voor het drogen van de quinoa de CO2-eq footprint verlagen.”
Quinoa in Nederland
Momenteel staat er zo’n 200 hectare aan quinoa op Nederlandse bodem, verdeeld over de percelen van 24 biologische en gangbare telers. Voor de teelt in Nederland en België worden laag-saponinehoudende witte en rode quinoarassen gebruikt. In Nederland wordt dit seizoen 150 hectare witte quinoa en 50 hectare rode quinoa geteeld. Deze rassen zijn aangepast aan het Benelux-klimaat,
groeien snel, hebben stevige stengels en bevatten weinig van de bittere stof saponine. Daardoor is de bewerking van polijsten, zoals bij traditionele quinoarassen, niet nodig.
Tekst: Esmee Groot Roessink
Beeld: Gerlof Terpsma en GreenFood50
