De oorlog tussen Iran, de Verenigde Staten en Israël begint wereldwijde economische gevolgen te krijgen. Door de afsluiting van de Straat van Hormuz komt een belangrijk knooppunt in de mondiale energie- en handelsstromen stil te liggen. Ook voor de land- en tuinbouw en de wereldwijde voedselvoorziening kan dat gevolgen hebben.
Hoe groot die effecten worden, hangt vooral af van de duur van het conflict.
Energieprijzen onder druk
Normaal gesproken passeert ongeveer twintig procent van alle wereldwijd over zee vervoerde olie en een kwart van het vloeibare gas (LNG) de Straat van Hormuz. Door de blokkade stijgen de prijzen van olie en gas.
Als energie duurder is, stijgen ook de kosten op het boerenbedrijf, bijvoorbeeld voor kunstmest, brandstof en transport. Of die kosten uiteindelijk ook terugkomen in hogere prijzen voor landbouwproducten, hangt af van de situatie op de wereldmarkt. Als er wereldwijd genoeg graan, melk of aardappelen zijn, lukt het niet altijd om die hogere kosten door te rekenen en komen deze kosten vooral bij boeren en tuinders zelf terecht.
Druk op kunstmestmarkt
Gas is een belangrijke grondstof voor de productie van stikstofkunstmest. Ongeveer 70 procent van de kostprijs van bijvoorbeeld ureum en ammonium hangt samen met de gasprijs.
De landen rond de Perzische Golf zijn belangrijke producenten van stikstofkunstmest. Meer dan een derde van het ureum dat internationaal is verhandeld komt uit deze regio. Door het conflict kan de internationale kunstmestmarkt onder druk komen te staan. Landen die sterk afhankelijk zijn van import, zoals India en Brazilië, zijn daarbij extra kwetsbaar. Europa heeft nog een eigen kunstmestindustrie, waardoor de directe afhankelijkheid van de Golfregio relatief beperkt is. Wel kunnen hogere gasprijzen en stijgende wereldmarktprijzen ervoor zorgen dat kunstmest ook voor Europese boeren duurder gaat zijn.
Op korte termijn zijn de effecten mogelijk beperkt, omdat veel boeren kunstmest voorafgaand aan het teeltseizoen inkopen. De Europese Unie importeerde bovendien eind 2025 nog grote volumes kunstmest om een nieuwe importheffing (CBAM) voor te zijn. Als het conflict langer aanhoudt, kan de druk op de voedselprijzen echter toenemen. De prijs van ureum steeg vorige week al van ongeveer 450 naar meer dan 600 dollar per ton.
LTO volgt de ontwikkelingen op de kunstmestmarkt nauwgezet en overlegt hierover met beleidsmakers in Brussel en Den Haag. In Brussel gebeurt dit via de Taskforce Fertilizers met de Europese Commissie, onder andere over de mogelijke effecten van CBAM op prijs en beschikbaarheid van kunstmest.
Handel en logistiek verstoord
De afsluiting van de Straat van Hormuz verstoort ook de internationale logistiek. Containerprijzen stijgen en verzekeringspremies lopen op door het verhoogde risico voor scheepvaart. De pootgoedhandel, die sterk afhankelijk is van export, heeft momenteel zwaar te lijden onder de sterk gestegen transportkosten, waardoor de concurrentiepositie onder druk komt te staan.
Daarnaast komt de export van landbouwproducten naar verschillende Golfstaten in het geding. Soms kunnen producten via alternatieve routes of naar andere markten zijn weggezet, maar dat is niet altijd mogelijk. Vooral voor bederfelijke producten kan dit leiden tot schade voor exporteurs, bijvoorbeeld in de zuivelsector.
Door de onzekerheid neemt bovendien de speculatie op internationale markten toe. Handelspartijen proberen zich te verzekeren van voldoende aanvoer van producten, wat op korte termijn tot prijsstijgingen kan leiden. Als het conflict wordt beëindigd, kunnen deze effecten ook weer snel afnemen.
Onzeker moment voor boeren en tuinders
De ontwikkelingen raken uiteindelijk direct de voedselproductie. Boeren en tuinders zijn afhankelijk van energie, kunstmest, veevoer en andere grondstoffen. Kostenstijgingen moeten uiteindelijk in de markt worden terugverdiend om productie mogelijk te houden.
Juist op dit moment komt die druk ongelegen. In de afgelopen maanden kregen veel boeren al te maken met fors gedaalde prijzen voor onder andere aardappelen, granen, suiker en melk. Nieuwe kostenstijgingen vlak voor de start van het teeltseizoen zorgen daarom voor extra onzekerheid in de sector.
Welke maatregelen zijn denkbaar?
Volgens LTO Nederland is het op dit moment vooral belangrijk de ontwikkelingen nauwgezet te volgen. Mocht het conflict langer aanhouden en de gevolgen voor energieprijzen, kunstmest en handel verder oplopen, dan zijn er verschillende instrumenten denkbaar om de sector tijdelijk te ondersteunen.
Daarbij kan zijn gedacht aan het verlagen van accijnzen op brandstoffen, het naar voren halen van uitbetalingen van GLB-subsidies waar boeren nog op wachten, of het bieden van uitstel van belastingbetalingen voor ondernemers die in de knel komen.
Op langere termijn kan er ook zijn gekeken naar extra stimulering van energieproductie op boerenbedrijven, zoals biogas en zonne-energie, om de sector minder afhankelijk te maken van internationale energieprijzen.
Tegelijkertijd benadrukt LTO dat het verstandig is om de situatie eerst goed te blijven monitoren, omdat geopolitieke ontwikkelingen zich snel kunnen wijzigen.
Bron: LTO Nederland
