Het verdienmodel van agroforestry is voer voor speculatie, want er zijn nog nauwelijks volwassen agroforestrysystemen in Nederland. In het project ‘Verdienmodellen Agroforestry’ is gewerkt aan meer grip op het verdienmodel, onder andere door analyse van praktijkervaringen. Het levert strategieën, inzichten en tools op.
Meteen maar een disclaimer: hét verdienmodel bestaat niet binnen agroforestry. Want onder de paraplu agroforestry zijn er zeer uiteenlopende systemen, met elk eigen investeringen, kosten, opbrengsten en verdienmogelijkheden.
Wat is er wél? Een verzameling strategieën om tot een verdienmodel te komen, afhankelijk van bedrijfstype, grondsoort en ondernemersvisie. Plus een overzicht van factoren die achter het verdienmodel zitten. Ook zijn er praktische tools ontwikkeld. Tot slot zijn de praktijkervaringen van pionierende ondernemers in beeld gebracht. Het zijn allemaal opbrengsten van het onderzoeksproject PPS Verdienmodellen Agroforestry.
Verdienstrategieën
Ondernemers met een agroforestrysysteem zetten verschillende strategieën in om hun systeem te laten renderen. Grofweg zijn er vier strategieën: meer en bredere opbrengst van een perceel, verlagen van input, verwaarden van ecosysteemdiensten en verbreding van het bedrijf.
Binnen deze strategieën kunnen agroforestrysystemen op verschillende manieren bijdragen aan het akkerbouwbedrijf. Allereerst is dat een indirecte bijdrage aan de teelt, door bijvoorbeeld windreductie, minder verdamping, verbetering van de bodemstructuur en meer biodiversiteit. Daarnaast kan een systeem direct bijdragen door productie van hout, vruchten of noten. Tot slot is er ook nog koolstofvastlegging.
Windvanger
De familie Rentmeester in Kerkwerve koos voor het verlagen van input. Zij kregen de mogelijkheid tot uitbreiding van het bedrijf tegen een gereduceerd pachttarief, met de voorwaarde voor agroforestry op het nieuwe perceel.
Na een zoektocht naar de mogelijkheden, kozen de Rentmeesters voor een houtsingel die zorgt voor windremming in de aardappel- en graanteelt. Minder wind betekent minder verdamping en dus minder beregenen. Joost Rentmeester over deze keuze: “We denken dat dit een positief effect kan hebben op onze teelten, we hebben niet de mogelijkheid veel extra arbeid erin te stoppen.” De akkerbouwers kozen bovendien voor hagen die vallen binnen een ANLb-pakket, waarmee beheer en onderhoud worden vergoed.
Proefperceel
Wim Stegeman en Marga Klein Swormink hebben op hun akkerbouwbedrijf in Lelystad een proefperceel liggen. In totaal staan er zo’n 90 verschillende soorten in rijenteelt. Stegeman: “Wat past bij ons, wat past bij onze grond en wat past bij onze portemonnee? Dat is wat we aan het uitzoeken zijn.” Tussen de rijen plaatsen de akkerbouwers traditionele gewassen, zoals aardappelen en uien. Op die manier kunnen zij input en opbrengst vergelijken met de prestaties van dezelfde gewassen zonder rijenteelt elders op het bedrijf.
Klein Swormink: “Als we uiteindelijk echt het verdienmodel kloppend willen maken, gaat het om het totale agroforestryteeltsysteem. En dan gaat het dus ook over de akkerbouwgewassen, dus het totale systeem moet verwaard gaan worden. Dus ook op je aardappelen krijg je een plus omdat het binnen een agroforestryteeltsysteem wordt verbouwd. En die plus die zit hem in dat je natuurwaarde creëert, dat je een weerbaar systeem ontwikkelt en biodiversiteit verhoogt. Uiteindelijk is ons idee dat de consument daar ook voor wil gaan betalen.”
Succesfactoren en knelpunten
Maar een agroforestrysysteem komt er niet zomaar. Pioniers benoemen de positieve factoren en de drempels. Positief zijn een sterke intrinsieke motivatie, netwerkvorming, kennisdeling en een pragmatische en gefaseerde aanpak. Een doordacht ontwerp is essentieel en deze ondernemers zetten creatieve financieringsstrategieën in. Denk aan fondsen, crowdfunding, samenwerking met zorginstellingen of natuurorganisaties.
De knelpunten die deze ondernemers ervaren: het vergunningentraject, financiering en het onzekere verdienmodel. Ook ontbreekt het vaak aan praktische begeleiding na de aanplant, als onderhoud, snoei en bodemmonitoring een rol gaan spelen. Tot slot geeft het innovatieve karakter van agroforestry onduidelijkheid, omdat het vaak niet goed past in bestaand beleid. Dit vraagt tijd en energie van de ondernemers, en zorgt voor twijfel.
Invloeden op verdienmodel
De onderzoekers rondom verdienmodellen zochten ook uit welke factoren invloed hebben op het verdienmodel en hoe deze factoren elkaar beïnvloeden. Het gaat hierbij om factoren als schaalgrootte, de complexiteit van een agroforestrysysteem, het doel van het systeem, werk zelf uitvoeren versus uitbesteden, de mate van mechanisatie, verwerking en vermarkting.
Rekentool biedt inzicht
Binnen het onderzoeksproject zijn ook diverse rekentools ontwikkeld, zoals Saldoberekening Houtige gewassen AgroForestry (HAF). In een verkenning is rijenteelt met hazelnoten doorgerekend op drie modelakkerbouwbedrijven, één op kleigrond in Flevoland en twee op zandgrond in Noordoost-Nederland en Zuidoost-Nederland. Op 6% van het akkerbouwareaal zijn hazelnoten aangeplant.
Bij het doorrekenen blijkt dat het saldo op klei bij gelijkblijvende akkerbouwopbrengst vergelijkbaar is met reguliere akkerbouw. Op zandgrond is het totale saldo al hoger bij gelijkblijvende opbrengst van de akkerbouwgewassen.
Er zijn ook twee scenario’s doorgerekend met een hogere opbrengst van de akkerbouwgewassen, een reële mogelijkheid bij rijenteelt door een ander microklimaat op het perceel. De bomen bieden namelijk beschutting tegen de wind en creëren een afkoelende werking door hun eigen verdamping. In de scenarioberekeningen is gerekend met twee en acht procent extra opbrengst bij de akkerbouwgewassen. Bij deze opbrengststijgingen stijgt ook het saldo van alle modelbedrijven.
Bron: Groen Kennisnet
