Op akkerbouwbedrijf Hoeve Lotmeer in Anna Paulowna staat sinds eind 2024 een wereldprimeur: het eerste gecombineerde houtsnipper-ijzerzandfilter. Het filter is onderdeel van het project Zoetwaterboeren en laat nu al zien dat nagenoeg al het nitraat en fosfaat uit het drainagewater is verwijderd.
Goed nieuws voor zowel het milieu als voor de akkerbouwer.
Slimme techniek voor schoon drainagewater
Drainagewater zuiveren is een effectieve maatregel voor intensieve teelten. Zelfs bij optimale nutriëntenbenutting verdwijnen nog altijd verliezen naar het oppervlaktewater. Het nieuwe systeem koppelt in het project Zoetwaterboeren de drains van het perceel aan een ingegraven filter gevuld met houtsnippers en ijzerzand. De houtsnippers stimuleren bacteriën die van nature in het grondwater voorkomen om nitraat af te breken. Het ijzerzand, een restproduct uit de drinkwaterbereiding, vangt het fosfaat op en legt het duurzaam vast.
Innovatie dankzij samenwerking
Deltares-expert Stefan Jansen kijkt tevreden terug: “Uit het vooronderzoek bleek dat er op dit bedrijf zowel nitraat als fosfaat via de drains naar het oppervlaktewater stroomde. Dat bracht ons op het idee om houtsnippers en ijzerzand te combineren in het project.” Samen met Vertify, WUR, Pipelife en akkerbouwer Klaas Schenk is in Zoetwaterboeren gewerkt aan maatregelen die de milieu-impact van de akkerbouw verkleinen.
Extra voordelen van de combinatie
Het filter biedt meer dan alleen nitraat- en fosfaatverwijdering. Jansen: “Bij eerdere tests met houtsnipperfilters zagen we dat de biologische activiteit zo sterk werd dat er ook sulfaatafbraak optrad, met de vorming van schadelijke sulfide. De bufferende werking van het ijzerzand vermindert dit effect aanzienlijk. Fosfaat dat vrijkomt bij de eerste doorspoeling is bovendien direct vastgelegd in het filter.”
Indrukwekkende resultaten
De eerste tests in januari en februari 2025 laten veelbelovende resultaten zien. Nagenoeg al het uitspoelende nitraat en fosfaat werd uit het drainagewater verwijderd. Het filter is klaar om opnieuw te functioneren bij de nieuwe drainageafvoer in de winter van 2025-2026.
Toepassing in de praktijk
Onderzoekers blijven het filter monitoren om de werking op langere termijn te begrijpen. Jansen: “Bij gewassen zoals bloembollen, aardappels, uien en veel groenten is het lastig om nitraatuitspoeling volledig te voorkomen. Een houtsnipper-ijzerzandfilter biedt dan een goedkope, laag-technologische oplossing. Met weinig ruimtegebruik bescherm je het oppervlaktewater en draag je bij aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water.”
Zo werkt het filter
Het filter bestaat uit een laag houtsnippers gemengd met ijzerzand, met grind rond de in- en uitlaat. Teststrips laten het effect direct zien. Het ingaande water is donkerder door nitraat, het uitgaande water vrijwel helder.
Lees het volledige onderzoeksrapport. Meer weten over het watersysteem? Bekijk de animatie.
Bron: BO Akkerbouw
