In Denemarken vervallen in 2027 de middelen op basis van PFAS. Volgens Lars Bødker, specialist bij het Deense kennis- en onderzoekscentrum Seges Innovation, moet de sector deze ziekte beter leren begrijpen, als we over vijftien jaar nog steeds aardappelen willen telen. Phytophthorabeheersing enkel op basis van fungiciden is namelijk verleden tijd. Welke strategie draagt hij uit? En wat kunnen we daar in Nederland van leren?
Vroeger kon de aardappelziekte phytophthora met relatief weinig ingrepen onder controle worden gehouden. Het draaide om tijdig beginnen met bespuitingen, het juiste spuitinterval aanhouden en de juiste middelen op de juiste momenten inzetten. Maar dat is veranderd. “Onze focus lag op gewasbeschermingsmiddelen en dat is altijd onze redding geweest”, vertelt Lars Bødker, aardappelspecialist bij Seges Innovation. “Als we in 2040 nog aardappelen willen telen, is het niet voldoende om alleen tussen fungiciden te wisselen.”
Resistenties
Bødker wijst erop dat er sinds 2009 geen nieuwe chemische groepen meer zijn geregistreerd in de Europese Unie, terwijl verschillende middelen zijn verdwenen, onder druk staan door resistentieontwikkeling of binnenkort niet langer zullen zijn toegelaten.
Tegelijkertijd zijn in veel spuitschema’s twaalf tot veertien bespuitingen nodig, terwijl er steeds minder verschillende werkingsmechanismen beschikbaar zijn om tussen af te wisselen. Dat betekent dat het risico op resistentieontwikkeling toeneemt, wanneer beschikbare middelen verkeerd worden ingezet.
In Denemarken verloor Revus de afgelopen jaren zijn rol als belangrijk middel toen de EU43-stam resistentie ontwikkelde tegen mandipropamid. Ranman Top verdween uit veel strategieën toen cyazofamid niet langer kon worden toegepast. Vanaf 2027 verdwijnen in Denemarken ook de fluazinam-middelen uit de gereedschapskist, waardoor er minder ruimte is voor het maken van fouten. Daarom zal de phytophthorabeheersing van de toekomst steeds meer draaien om het begrijpen van de ziekteverwekker.
Infectiedruk moet omlaag
Volgens Bødker draait besmetting met phytophthora in de basis om kansberekening. Sporen worden gevormd door een geïnfecteerde aardappelplant en komen in de lucht terecht. Vervolgens moeten ze zonlicht en uitdroging overleven. Daarna moeten ze landen op een onbeschermd blad en er moet voldoende vocht aanwezig zijn om de sporen te laten ontwikkelen. Pas dan ontstaat een infectie. “Hoe meer sporen in de lucht aanwezig zijn, hoe groter de kans is op een infectie. Dat klinkt waarschijnlijk heel logisch, maar zal de basis gaan vormen van de phytophthorabeheersing.”
Daarom is het eerste doel om het aantal besmettingen terug te dringen. Dat geldt voor besmettingen op het perceel, naast het perceel en in het gehele aardappelteeltgebied.
Aardappelopslag, afvalhopen, besmette percelen en aardappelen die aan het eind van het seizoen langzaam aan phytophthora mogen afsterven, vormen dan ook niet alleen een probleem voor de individuele teler, maar ook voor het hele teeltgebied.
Meer kennis
Een van de onderwerpen waarover Bødker meer kennis wil zien in de sector, zijn de primaire besmettingsbronnen. Phytophthora kan namelijk afkomstig zijn van besmette knollen, bodembesmetting via oösporen, aardappelopslag, afvalhopen of via sporen die vanaf besmette percelen komen aanwaaien. “We moeten het aantal sporen verminderen, waar ze zich ook bevinden”, meent Bødker. Daarbij komt besmetting via oösporen in de bodem steeds vaker voor. Met behulp van een geschikte vruchtwisseling kan de kans op phytophthora via deze weg ook worden verminderd.
Nu aanpakken
Nu, tijdens de oogst, is het volgens Bødker een belangrijk moment om stil te staan bij de gevolgen van phytophthora én preventie ervan in het volgende teeltseizoen.
Een langere teelt zou bijvoorbeeld kunnen zorgen voor een grotere kans op vorming van oösporen. Dit kan bijdragen aan de opbouw van bodembesmetting en zorgen voor een minder gunstig startpunt in de volgende teeltjaren. Daarom is het belangrijk om de phytophthora-beheersing niet te vroeg in het teeltseizoen te stoppen. Dat geldt zeker in een toekomst waarin er minder opties beschikbaar zijn om een effectieve stopbespuiting uit te voeren, wanneer de ziekte een aardappelperceel heeft besmet.
Secuur rooien
Denk hierbij ook aan een succesvolle loofdoding en secuur rooien. Onnauwkeurig werken vergroot de kans op aardappelopslag, wat besmette knollen direct naar het nieuwe teeltseizoen brengt. Volgens Bødker bevat aardappelopslag niet altijd phytophthora. Maar wanneer dat wel het geval is, kan dit ze een besmettingsbron vormen die het risico in een gebied verhoogt. Daarom moet de sector systematischer kijken naar manieren om opslag te verminderen. Dat heeft onder meer betrekking op de afstelling van de rooimachine, transportkettingen, sorteren, kleine knollen, bestrijding in volggewassen en de praktische mogelijkheden om aardappelopslag te bestrijden.
In Nederland gelden er regels voor aardappelopslag en afvalhopen. Dat is niet per se een structuur die één op één in Denemarken kan worden overgenomen, maar volgens Bødker is het wel de moeite waard om te onderzoeken wat dergelijke regels opleveren.
Resistentiegenen
Een belangrijk onderdeel van de toekomstige strategie bestaat uit rassen met resistentiegenen. Toch ziet Bødker deze rassen niet als vervanging voor fungiciden.
Wanneer een ras slechts één resistentiegen bezit, kan de ziekte zich daaraan aanpassen. Op dezelfde manier als phytophthora zich kan aanpassen aan fungiciden, wanneer die te eenzijdig worden gebruikt. Daarom moeten resistente rassen en chemische bestrijding hand in hand gaan. “Het gen beschermt het fungicide, en het fungicide beschermt het gen”, aldus Bødker. De gedachte hierachter is dat een resistent ras de druk op de beschikbare middelen kan verlagen. Tegelijkertijd kan een slimme fungicidenstrategie de resistentiegenen in het ras beschermen, zodat deze minder snel worden doorbroken.
Dat vraagt er wel om dat resistente rassen niet onbeschermd worden gelaten wanneer er risico bestaat op phytophthora. Anders vormen deze rassen juist een plek waar nieuwe ziektevarianten de kans krijgen zich te ontwikkelen. Want terwijl sommige stammen zijn teruggedrongen, verschijnen er voortdurend nieuwe. De meeste daarvan groeien niet uit tot grote populaties, maar enkele kunnen dat wel en kunnen opnieuw voor uitdagingen in de sector zorgen.
Tekst en beeld: Anders Melchiorsen (Agro)
