Met het krimpen van het middelenpakket, strengere bemestingsnormen en smalle marges wordt telen er niet makkelijker op. Agrarisch Onderzoekscentrum Vertify zoekt daarom naar teelttechnieken die toepasbaar zijn in de praktijk, maar ook een duurzaam en toekomstbestendig perspectief hebben. Samen met projectleider akkerbouw Jeffrey Mul maken we de balans van Vertify-projecten in 2025 op.
De overheid streeft naar andere bemestingsnormen om uitspoeling naar oppervlaktewater te beperken. Hoe laten we als sector zien wat deze aanpak betekent voor teelten in de praktijk? Niet alleen voor de opbrengst, maar ook voor de kwaliteit, ziektedruk en potentie van de bodem op de lange termijn. Vertify, BO Akkerbouw en Proefboerderij Rusthoeve hebben afgelopen jaar het voortouw genomen in een tweejarig project in uien, waarin de stikstofstroom in het teeltseizoen is gevolgd. Het doel van het project is om in kaart te brengen waar de stikstofgift precies naartoe gaat. Welk deel gaat naar het loof, product en wat blijft achter in de bodem?
Grondmonsters
Hiervoor zijn voorafgaand aan de uienteelt grondmonsters genomen tussen nul en negentig centimeter diepte om N-mineraal te bepalen. Het uienperceel is onderverdeeld in vijf verschillende groepen: geen bemesting, gewone mestgift met kunstmest, een gift met drijfmest en kunstmest, en respectievelijk tachtig en zestig procent van de stikstofgift. Gedurende het seizoen is de stand van het gewas gemonitord. De onbemeste uien waren, naar verwachting, geler gekleurd (zie hoofdfoto). Daarnaast stonden de uienplanten beduidend kleiner. Toch viel de opbrengst niet tegen, dankzij de vele mineralisatie in het afgelopen seizoen.
“Het is moeilijk uit te leggen aan de overheid met hoe weinig stikstof uien nog uit de voeten kunnen. Ieder jaar heeft namelijk andere weersomstandigheden en dit beïnvloedt de opbrengst, ziektedruk en kwaliteit van het product”, vertelt Jeffrey Mul, die als projectleider akkerbouw bij Vertify betrokken was bij dit project. Tijdens het teeltseizoen is de stikstofopname van het gewas gemeten door analyse van het loof. Na de oogst is het stikstofgehalte in de uien bepaald. Vervolgens is N-mineraal opnieuw in de bodem gemeten en op de helft van de onderzoeksveldjes Japanse haver ingezaaid. In maart zal de balans worden opgemaakt: waar is de stikstof gebleven die we vorig teeltseizoen hebben toegediend?
Op de conclusies van dit project mogen we nog even wachten, want het project loopt nog door in 2026. Mul legt uit: “Na twee jaar zullen we de onderzoeksresultaten op een rij zetten en kunnen we een beter beeld schetsen van het verloop van de stikstofstroom in de uienteelt. Hopelijk kunnen we dan zien of minder stikstof geven echt een vermindering van uitspoeling naar oppervlaktewater oplevert. Of knijp je enkel je gewas ermee? Wordt vervolgd…”
BOS als redding
Ieder jaar voert Vertify tal van projecten uit in samenwerking met verschillende partijen. Hierbij is er steeds meer aandacht geschonken aan een beslissingsondersteunend systeem (BOS). Deze tool maakt het mogelijk om het beetje middelen dat we tot onze beschikking hebben op de juiste plek, en het juiste moment, toe te dienen. Afgelopen jaar rondde Vertify in samenwerking met Wageningen University & Research (WUR) en IRS, in opdracht van BO akkerbouw en andere betrokken partijen, een meerjarig project af met aandacht voor bladschimmels in aardappelen, suikerbieten en granen.
In deze samenwerking richtte Vertify zich op het toepassen van middelen, WUR stelde een BOS op en IRS keek naar bladschimmels in de bietenteelt. Voor de aardappelteelt leverde dit de Farmmaps Phytophthora-app op die inmiddels door verschillende telers wordt gebruikt. In deze app kunnen telers de (verwachte) ziektedruk van phytophthora inzien en hierop anticiperen met bespuitingen. De eerste ervaringen met deze tool zijn positief.
Onlangs heeft Vertify twee installaties van BioScout aangeschaft voor het vangen van onder andere phytophthora-sporen, wat in het spuitadvies van de app zal worden geïntegreerd. “Het toepassen van preventieve, groene middelen tegen phytophthora is tegenwoordig nog een beetje natte vingerwerk”, aldus Mul. “In andere landen, zoals Australië, worden er al mooie resultaten behaald met sporenvangers. Wellicht kunnen we in vervolgprojecten achterhalen of en hoe deze sporenvangers ook in Nederland praktisch toepasbaar zijn.”
Trips in zaaiuien
Ook in andere teelten werkt Vertify aan BOS. Zo werd afgelopen jaar in het project ‘Grip op trips’ in samenwerking met WUR, het Louis Bolt Instituut, Biobest BV, Farmplus, De Groot & Slot BV, BO Akkerbouw en LTO Noord gekeken naar trips in zaaiuien. “Het beheersen van trips wordt een steeds grotere uitdaging. Het aantal middelen wordt schaarser, terwijl de plaag zeker niet achterblijft. In de komende drie jaar zullen we dan ook gaan zoeken naar een BOS om deze plaag te kunnen beheersen”, laat Mul weten.
Het eerste jaar van het project deed Vertify een screening van de beschikbare middelen en werd inzichtelijk gemaakt wat voor dekking deze middelen nu kunnen bieden. “De effectiviteit van chemische middelen tegen trips valt niet altijd mee: slechts zestig procent. Dit is echt niet genoeg. Daarom kijken we in dit project verder dan chemie. Andere spuittechnieken, andere spuitmomenten, groene middelen, maar ook preventie van trips zullen we nodig hebben.”
Komend jaar zullen verschillende maatregelen om trips te beheersen worden getest bij zeven verschillende telers, verspreid door het land. Op deze manier kunnen de telers onder praktijkomstandigheden ondervinden hoe de beheersmaatregelen bevallen. Al deze resultaten zullen bijdragen aan een BOS voor trips, dat naar verwachting eind 2027 zal worden gepresenteerd.
Nieuwe projecten
In 2026 gaat Vertify in samenwerking met andere partijen van start met twee nieuwe projecten die ook de focus hebben op BOS. Allereerst zal er worden gewerkt aan een BOS voor bonen- en uienvlieg in de teelt van uien en sperziebonen. Dit jaar gaan de onderzoekers kijken naar de levenscyclus van de ziekteverwekkers, waar de vliegen vandaan komen en welke factoren kunnen bijdragen aan het verkleinen van de populatie. Hiervoor kijkt Vertify zowel naar het voorkomen van deze plaag op een perceel, door bijvoorbeeld de afzet van eitjes in organisch materiaal tegen te gaan, als het bestrijden van uien- en bonenvliegen in de vorm van groene en chemische middelen. Grondbewerking en het gebruik van groenbemesters worden ook meegenomen in het project.
Het tweede project gaat over valse meeldauw in zaaiuien. Ook in dit project zal er gedurende drie jaar worden gebouwd aan BOS. Dit jaar staat met name het in kaart brengen van valse meeldauw op het programma. Naast het ontwikkelen van een BOS wordt er gewerkt aan vermindering van uitspoeling van middelen tegen valse meeldauw naar oppervlaktewater. Ook zal een ICMstrategie worden toegepast, waarbij verschillende beheersmaatregelen worden onderzocht.
Eiwitrijke gewassen
Maar Vertify kijkt verder dan de welbekende akkerbouwgewassen. In het project ‘Bean me up 2.0’ wordt er gewerkt aan het verbeteren van de teelttechnieken voor eiwitrijke gewassen. Het doel is om meer hoogwaardig eiwit van eigen grond te kunnen halen, wat voor eiwitrijke voedingsproducten kan worden ingezet.
In een rassenproef keek Vertify afgelopen jaar naar de potentie van verschillende rassen veldbonen, lupine, kikkererwten en gele erwten. De ziektedruk werd ook onder de loep genomen. “Chocoladevlekkenziekte is een grote uitdaging in de veldbonenteelt, maar er zijn weinig chemische middelen tegen deze ziekte beschikbaar. In het project kijken we of groene middelen ook effectief genoeg zijn.” En is dat het geval? “Afgelopen jaar konden we dat helaas niet goed inzichtelijk krijgen”, antwoordt Mul. “De druk van chocoladevlekkenziekte was laag.” Ook werd er gekeken naar de bonenvlieg, die, kijkend naar de bonenteelt, in sperziebonen en veldbonen schade kan geven. “Bij veldbonen viel de schade wel mee. Het is een sterk gewas, waarbij na aantasting een nieuwe stengel teruggroeit.”
Wel was de luizendruk afgelopen jaar hoog. “Het was interessant om te zien dat de aantasting door luizen duidelijk verschilde tussen de rassen. Daar gaan we dit jaar mee verder. Ook zullen we dan kijken naar de kansen voor groene insecticiden.”
Op dit moment is Hogeschool InHolland, die ook partner is in dit project, bezig met het analyseren van het eiwitgehalte van de geoogste producten. Zo kan er worden gezocht naar het meest geschikte eiwitrijke gewas. Uitdaging in eiwitrijke teelten blijft echter dat er voldoende saldo op dergelijke gewassen moet zitten, al helemaal nu de vergoeding vanuit het GLB tegenwoordig lager ligt. “Daarom proberen we nu alvast met dit project te laten zien welke kansen eiwitrijke teelten hebben. Wellicht kan op deze manier vanuit de praktijk de keten meer worden aangezwengeld.”
Ritnaalden beheersen
Het laatste project dat Mul graag aanstipt, heeft betrekking op een uitdaging die zich over meerdere jaren verspreidt: ritnaalden. “In al onze projecten kijken we naar een ziekte, plaag of teelttechniek gedurende meerdere jaren. Eén jaar is geen jaar in onderzoek, dus voor betrouwbare resultaten is het belangrijk om verder te kijken dan één teeltseizoen. Voor ritnaalden kun je natuurlijk niet anders, omdat dit een teeltoverkoepelende uitdaging is.”
Komend jaar zal het laatste jaar zijn van dit project, waarin op een perceel drie jaar maisteelt, twee jaar bruine mosterdteelt en één jaar bruine mosterdteelt is vergeleken. Dit jaar zal er op het hele perceel mais worden geteeld en worden gekeken welke invloed de verschillende voorvruchten en intensieve grondbewerkingstechnieken hebben op de populatie ritnaalden. Eind dit jaar kan Mul dan ook opnieuw de balans met ons opmaken: hoe hebben de verschillende teelten 2026 doorlopen en hoe vaak versperden ziekten en plagen de weg?
Tekst: Kim Sjoers
Beeld: Jeffry Mul
