De aller-, allereerste akkerbouwer in de Akkerbouwkrant was Jan Willem Bakker uit Munnekezijl. Wij vroegen ons af hoe het nu – ruim tien jaar later – met hem gaat en brachten wederom een bezoek. Het blijkt dat het bedrijf inmiddels biologisch dynamisch is geworden en dat de akkerbouwer nog steeds naar tevredenheid met het rijpadensysteem en nkg werkt. Bijzonder is dat hij, ondanks nkg, toch onkruiden eronder weet te houden.
Tien jaar geleden was akkerbouwbedrijf BakkerBio nog biologisch. “In 2016, toen jullie langskwamen, waren wij al vijftien jaar biologisch en dus al mooi op weg”, vertelt Bakker. Mijlpalen waren dat het bedrijf in 2010 omschakelde naar nkg en dat het in 2012 begon te werken met vaste rijpaden. In 2020 besloot familie Bakker om biologisch dynamisch te worden. “Ons bedrijf was hier al eerder aan toe, alleen wij nog niet”, aldus Bakker. “Ik begreep de principes eerst niet volledig wat betreft gebruik van preparaten, energieniveaus en dergelijke. Qua normen waren wij er al wel. Wij zaten al op 112 kilogram stikstof per hectare, hadden al vee geïntegreerd in ons bedrijf en nooit Tracer gebruikt in de kool. En wij gebruikten toen ook al geen CMS-rassen en veredelingstechniek op de grens van genetische modificatie, dus hoefden eigenlijk niet veel te veranderen.”
In totaal beslaat het bedrijf negentig hectare akkerbouwgrond en eveneens negentig hectare beheergebied van Staatsbosbeheer in het Lauwersmeer. In laatstgenoemde lopen vijftig Limousin-koeien die de familie er als vleesvee (en als hobby) bij heeft. Er werken vier vaste personeelsleden bij BakkerBio en er zijn zes losse krachten werkzaam op het bedrijf. Ook helpt de familie mee.
Vier belangrijke principes
Volgens Bakker teelt hij als biologisch dynamisch akkerbouwer volgens vier belangrijke principes, waardoor hij stabiele opbrengsten heeft. Ten eerste het toepassen van nkg en ten tweede het gebruik van vaste mest. “Vaste mest gebruiken we bewust alleen van herkauwers, aangezien varkensmest op de klei bindend werkt, wat op zandgrond overigens een positief punt kan zijn.” Ten derde zaait hij altijd groenbemesters als tussengewas, zelfs nog in november na de knolselderij. En het vierde principe is het vaste rijpadensysteem. Bakker: “Alle principes wegen even zwaar, alleen zijn een goede afwatering en goede vochthuishouding belangrijke voorwaarden.”
Rijpaden
Veel collega-akkerbouwers overwegen na lange tijd nkg toegepast te hebben om weer te gaan ploegen, omdat de onkruiddruk te hoog wordt. Volgens Bakker heeft ook hij last van onkruiden, maar heeft hij veel meer werkbare dagen, omdat hij met rijpaden werkt. Daarbij gaat hij elke vijf dagen met een wiedeg of schoffelmachine door alle gewassen. Bakker: “Het is dat het momenteel veel te nat is door alle regen van de afgelopen dagen, maar anders waren wij er alweer doorheen geweest.” Tevens zaait de akkerbouwer bij sommige gewassen twee soorten tegelijk in, waardoor de bodem snel bedekt is. “Zo combineren wij zomertarwe met veldbonen. Persoonlijk vind ik dat een hele goede combi.” Deze combinatie is overigens dit jaar een nieuwkomer in het bouwplan, omdat de akkerbouwer geen contract kon krijgen voor de conservenerwten, in verband met de situatie in het Midden- Oosten.
Minder verslemping
Naast de combinatie zomertarwe met veldbonen, die zes hectare omvat, heeft BakkerBio 24 hectare bloemkool, 12 hectare knolselderij, 12 hectare pompoenen en 12 hectare pootgoed. Pootgoed vermeerdert het bedrijf voor Agrico. De rassen zijn bijvoorbeeld Twister, Twinner, Levante en Beyonce. Wat de vruchtwisseling betreft, zit het bedrijf met vrijwel alles op een rotatie van één op zeven. Alleen bij de bloemkool wordt deels één op drieënhalf toegepast.
De negentig hectare zeeklei waarop geteeld wordt, heeft een range aan afslibbaarheid van 10 tot 45 procent. En ook daarbij speelt nkg weer een rol, want door dit toe te passen heeft de akkerbouwer minder last van verslemping op de lichtere gronden. “Het is zelfs zo dat het risico op verslemping en verdichting van de bodem dé reden is geweest om met nkg te beginnen.” Sinds de introductie van nkg heeft de akkerbouwer geen last meer van kamille. “Dit betekent dus dat onkruiden jou vertellen hoe je met de bodem omgaat.” De percelen met een afslibbaarheid van 45 procent zijn bij de Friese akkerbouwer kalkarm. Vandaar dat hij zeewierkalk gebruikt, evenals op alle andere percelen.
Bodemleven koesteren
Het rijpadensysteem, waar Bakker tien jaar geleden ook al mee werkte, bevalt nog steeds erg goed. “Onbereden bedden zorgen ervoor dat je veel minder risico op verdichting hebt. Waar de grond rul is en je die onberoerd laat, kunnen gewassen goed wortelen én het water zakt makkelijk de bodem in. Tevens heeft zo’n plant veel meer interactie en samenwerking met de bodem, zoals met bacteriën en schimmels. Het bodemleven is cruciaal! Ik zeg dus ook altijd: je moet het bodemleven koesteren. Door het rijpadensysteem hebben wij veel minder last van structuurbederf en dat zorgt voor een stukje bedrijfszekerheid.”
Passende machines
De breedte van de rijpaden ligt op 3,20 meter. Volgens Bakker is het daarbij wel lastig als je machines wilt hebben die breder zijn dan drie meter. “Die moet je dan zelf bouwen of laten bouwen, zoals wij ook wel hebben gedaan.” Zo heeft BakkerBio haar wiedeg precies op maat gebouwd in samenwerking met LMB Geertsema uit Munnekezijl. Deze wiedeg heeft een werkbreedte van 9,60 meter. “Je pakt dus gelijk flink wat meters en dat scheelt.”
Groenbemesters
Qua groenbemesters voor de uien gaat BakkerBio bijvoorbeeld voor facelia met vlas, gezaaid in de derde week van september. “En dan proberen wij hem in februari op de vorst onder te werken.” Na de vroege bloemkool en voor de knolselderij wordt een brede mix met tien soorten groenbemesters ingezet. Die wordt vanaf 10 augustus gezaaid. “Die groenbemesters zijn afvriezend en dan werken wij ze in april onder.”
Aanpak heeft effect
Dat de aanpak van BakkerBio effect heeft, mag blijken uit de resultaten. Zo lagen de opbrengsten bij de biologisch dynamisch geteelde uien de afgelopen jaren rond de 45 ton per hectare. Bij de bloemkool lag het oogstpercentage op 85 procent. “En bij het pootgoed zat veertig ton in de maat bij Twister, een goed resultaat.” De toekomst ziet Bakker optimistisch tegemoet, wel ziet hij de laatste jaren een snelle stijging van de kostprijs.
“En daar maak ik mij dus wel enigszins zorgen om. Vooral de stijging van de rente, van de arbeidskosten en het snel duurder wordende zaaizaad en plantgoed baart mij zorgen.”
Vast rijpadensysteem
De Akkerbouwkrant bestaat 10 jaar. Ter ere van dit jubileum worden de komende tijd artikelen uit het allereerste uur van dit vakblad gedeeld. Deze keer blikken we terug op het artikel van akkerbouwer Jan Willem Bakker uit het Friese Munnekezijl. Vanwege het biologisch karakter van zijn bedrijf werkt hij al jarenlang met niet-kerende grondbewerking en een vast rijpadensysteem. Hoe keek de akkerbouwer in 2016 naar vaste rijpaden?
Tekst en beeld: Dick van Doorn
