Kalium is belangrijk voor de opbrengst en kwaliteit van akkerbouwgewassen. De kalitoestand van de bodem is daarbij veel bepalender voor de gewasopbrengst dan de hoeveelheid kali die wordt toegediend. Dit geldt vooral op kleigronden, waar de kalivoorraad vaak hoger is dan op zandgronden. Breng de bodemvoorraad daarom op peil en houd deze op niveau. Stem de kaligift vervolgens af op het gewas en de bodemvoorraad.
MKalium (K+) bindt aan klei en organische stof. Vooral op kleigronden kan daardoor een grote voorraad aanwezig zijn. Uit proeven is gebleken dat bij een goede kalitoestand van de bodem de opbrengst nauwelijks of niet reageert op een extra kaligift. Daarentegen reageren gewassen, vooral aardappelen, wel op verschillen in kalitoestand bij een gelijke kaligift. Een te lage kalitoestand kost dus opbrengst, aldus de onderzoekers.
Het belangrijkste doel van het bemestingsadvies is daarom: de bodemvoorraad op een goed peil brengen én houden. Zie hiervoor het bodemgericht kaliadvies.
Kalibalans opstellen
Om de kalitoestand op peil te houden moet de kaliafvoer worden gecompenseerd. In een gemiddelde akkerbouwrotatie bedraagt deze afvoer ±150 kg K₂O per ha per jaar, gemiddeld over de rotatie. Bij hoge opbrengsten, met name van suikerbieten en aardappelen, kan dit oplopen tot meer dan 175 kg per hectare. Bij het verhakselen en inwerken van tarwestro kan de afvoer juist dalen tot ongeveer 125 kg per hectare. Op zandgrond komt daar nog een onvermijdbaar verlies (door uitspoeling) van 50 kg K2O per hectare per jaar bij.
Met kengetallen voor de kaliafvoer in kg K2O per ton afgevoerd product kun je de gemiddelde kaliumafvoer van je eigen bouwplan berekenen. Gebruik hiervoor de gerealiseerde gewasopbrengsten. Is de kalitoestand te laag? Dan is een reparatiegift verstandig. Geef deze bij voorkeur aan het meest kalibehoeftige gewas in het bouwplan, meestal consumptieaardappel.
Let extra op na grasland en luzerne
Grasland en luzerne onttrekken zeer veel kali. In een gemiddeld seizoen kan dit oplopen tot wel 420 kg K2O per hectare. Met de organische bemesting wordt op grasland doorgaans niet meer dan 220 kg K2O per hectare aangevoerd. Bij luzerne is dat zelfs niets. Zonder aanvullende kunstmest-kaligift of bij een te lage gift, kan de kalitoestand daardoor snel dalen.
Na het scheuren van grasland is het daarom verstandig om de bodemtoestand te controleren. Geef in het opvolgende teeltjaar zo nodig een reparatiegift.
Gewasgericht kaliadvies
Hoeveel kali er moet zijn toegediend aan het gewas, hangt af van kaliopname en -afvoer en de kalitoestand van de bodem. Bij een goede kalitoestand kan zijn volstaan met een gift ter hoogte van de kaliafvoer met het geoogste product. Een hogere of lagere kaligift kan wenselijk zijn vanwege bepaalde kwaliteitsaspecten.
Bij een lage toestand moet de gift voldoende hoog zijn om in de totale kaliopname door het gewas te voorzien. Op zandgronden is de kalitoestand doorgaans minder hoog dan op kleigronden. Het belang van een gewasgerichte kaligift is hier dan ook groter.
Bij gewassen die gevoelig zijn voor zoutschade bij opkomst, zoals zaaiuien en peen, is het verstandig om de kaligift te splitsen. Geef een deel voorafgaand aan het groeiseizoen en de rest tijdens het groeiseizoen.
Houd rekening met de kali uit organische mest
Let erop dat alle kalibemesting sinds de vorige oogst beschikbaar komt, dus ook de kali uit een organische-mestgift in de nazomer. Dit geldt zowel voor het onderhoud van de kalitoestand van de bodem als voor het gewasgerichte kaliadvies. De kali uit organische mest die in de nazomer wordt toegediend, blijft (grotendeels) beschikbaar voor het eerstvolgende hoofdgewas. Op zandgronden kan een deel hiervan in de winter verloren gaan door uitspoeling.
Doordat in de praktijk vaak de nadruk ligt op het toedienen van ‘verse’ kali vlak voor of tijdens de teelt, wordt de aanvoer via dierlijke mest soms onvoldoende meegewogen. Dit heeft ertoe geleid dat de kalitoestanden op kleigronden fors zijn gestegen.
Organische mest bevat vaak veel kali
Enkele voorbeelden van de aanvoer:
- 30 kuub rundveedrijfmest: circa 160 kg kali
- 20 ton champost of vaste mest: circa 200 kg kali
Deze hoeveelheden zijn vaak al voldoende om de jaarlijkse afvoer op klei te compenseren. Een aanvullende kunstmest-kaligift aan de volgteelt is dan meestal niet nodig.
Bereken de gemiddelde kaliaanvoer per hectare uit alle organische-mestgiften in de rotatie. Vergelijk deze met de gemiddelde jaarlijkse afvoer van circa 150 tot 175 kg K2O per hectare. Tel daar op zandgronden het gemiddelde uitspoelingsverlies van 50 kg K2O per hectare bij op. Zo wordt snel duidelijk of er op bouwplanniveau extra kalium nodig is. Is dat het geval, dan kan deze aanvullende kaligift het beste zijn gegeven aan de meest kalibehoeftige gewassen, meestal consumptieaardappel.
Bron: Plantonderzoek WUR
