De oorlog in Oekraïne heeft grote impact op de beschikbaarheid en prijs van tarwe in de wereld. Nu er een principe akkoord in de maak is tussen Oekraïne en Rusland over het doorlaten van het graan over de Zwarte Zee, blijven er nog grote vraagstukken liggen over veiligheid van de graanschepen. De wereldwijde tussenhandel in tarwe is niet transparant in alle opzichten.
Is er nog genoeg tarwe?
In principe is er nog steeds genoeg tarwe voor de hele wereld. De hoogte van de tarweprijzen en de blokkade van juist het relatief goedkope tarwe uit Oekraïne veroorzaken de problemen. Oekraïne is bij lange na niet de grootste tarweproducent ter wereld. Dat zijn China en India, maar die produceren vooral voor de eigen bevolking. Op de lijst van de grootste graanexporteurs neemt Oekraïne wél een belangrijke plek in (al staan Rusland, de VS, de Europese Unie en Australië bovenaan) en veel van dat tarwe en maïs kunnen nu het land niet uit.
Ook de export uit Rusland ligt grotendeels stil. Juist het Oekraïense en Russische tarwe domineerden de export naar het Midden-Oosten en Noord-Afrika, via relatief korte transportroutes. De importerende landen zijn nu aangewezen op andere, veel duurdere voorraden.
Geen afzetmogelijkheden Oekraïense tarwe
Het huidige probleem voor de Oekraïense exporteurs is dat ze hun tarwe niet kwijt kunnen door de blokkades en de mijnen voor de havens die nog in Oekraïense handen zijn. Tegelijkertijd komt de volgende oogst eraan. De Oekraïense boeren en exporteurs zijn dus genoodzaakt om hun prijs te verlagen voor het tarwe dat in de voorraadschuur ligt, maar dat helpt niet met het exporteren ervan. Met deze status quo blijven de prijzen van tarwe op de internationale markten hoog.
Vanwege de veel hogere tarweprijs op de wereldmarkt hebben importeurs ook meer handelskapitaal nodig om tarwe op te kopen en naar hun binnenlandse markten te verschepen. Het komt geregeld voor dat importeurs in bepaalde (Afrikaanse) landen niet over voldoende handelskapitaal bezitten om de transacties van tarwe te financieren. Dat leidt tot absolute tekorten op die nationale markten en dat drijft de binnenlandse prijs van tarwe verder op.
Inmiddels komen in verschillende landen, waaronder in Rusland en de VS, de winteroogsten van tarwe binnen. Die zijn boven verwachting goed en zullen de wereldmarktprijs voor tarwe weer drastisch naar beneden brengen.
Hoe werkt de wereldhandel in graan?
De handel in tarwe wordt gedomineerde door de vier multinationals ADM, Bunge, Cargill en Louis Dreyfus. Deze verhandelen samen meer dan 70 procent van het graan en verkopen het door aan de hoogste bieder. Ze beheersen de graanmarkt en kunnen profiteren van prijsverschillen die ontstaan tussen exporterende en importerende landen. Met hun grote opslag-, verwerkings- en logistieke faciliteiten kunnen ze snel inspelen op tekorten. Of ze ook tekorten laten ontstaan om te kunnen profiteren van oplopende prijzen. Of ze ook tekorten laten ontstaan om te kunnen profiteren van oplopende prijzen of dat ze onderling prijsafspraken maken, is niet aangetoond.
De wereldwijde tussenhandel in tarwe is niet transparant in alle opzichten. De meeste tarwe is verhandeld met futures: contracten op toekomstige producties. De ABCD werken met deze futures om hun toekomstige leveranties veilig te stellen. Naar alle waarschijnlijkheid is dit ook het geval geweest met het tarwe dat nu nog in Oekraïne ligt. Het gevolg: de tarwe die nu nog ligt opgeslagen in Oekraïne, is bezit van de exporteurs.
In gebieden die nu zijn bezet door het Russische leger is de Oekraïens tarwe geconfisqueerd en verscheept naar bevriende naties, zoals Syrië. Internationaal is dit gezien als een misdaad omdat het gaat om handel in gestolen waar. Juridisch moet dit zijn gezien als heling.
Tarwe productie
Daarnaast zijn veel andere landen op dit moment vooral tarwe en ander voedsel aan het veiligstellen voor hun binnenlandse markten door exportrestricties in te stellen. Voor zover bekend hebben vijftig landen nu dergelijke maatregelen genomen voor diverse voedselgewassen. Deze maatregelen drijven de wereldmarktprijs verder op voor tarwe, maar ook voor andere granen zoals rijst.
Bron: WUR
