Vollegrondsgroenteteler Martin Topper van Zonneheerdt uit Dronten teelt sinds 2009 de oervarianten van de huidige oranje wortel. In totaal teelt hij wortelen in vijf kleuren, en die gaan inmiddels de hele wereld over. Naast Nederland zijn ook de Duitse klanten erg gecharmeerd van deze oerwortelsoorten. Topper teelt verder nog wortelpeterselie, pastinaak en diverse soorten kroten zoals Chioggia kroten en lange rode kroten.
Als je een voorbijganger op straat zou vragen: welke kleur heeft een wortel? Dan zal het antwoord in 99 tot 100 procent van de gevallen ‘oranje natuurlijk’ zijn. Dat Topper van Zonneheerdt uit Dronten inmiddels vijf kleuren. Een paarse, witte, gele, rode en een paarse variant, die oranje is aan de binnenzijde. Topper: “En ze smaken de oervarianten van onze huidige oranje wortel zo’n rijke schakering aan kleuren kennen, dat weten de meeste mensen niet. Toch teelt vollegrondsgroenteteler Martin allemaal nog anders ook. Mijn slogan luidt dan ook: ‘Kleur met meer smaak’.” Hij levert de oervarianten van de wortel inmiddels wereldwijd. Veel gaat naar Duitsland, maar ook een deel naar bijvoorbeeld Japan.
Derde generatie
Topper is de derde generatie op Zonneheerdt en nam het bedrijf in 2011 over van zijn ouders. Het bedrijf bestond toen uit 34 hectare landbouwgrond. Zonneheerdt is altijd een gangbaar akkerbouwbedrijf geweest en is dat nog steeds. Er werden aardappelen, uien, suikerbieten en wintertarwe geteeld. Daarnaast telen ze ook nog veel koolsoorten en tevens blauwe maanzaad en ijsbergsla. Topper: “Toen ik het bedrijf in 2011 overnam, was ik ook nog docent aan een VMBO Groen-school in Lelystad. Dat ben ik tot 2013 gebleven en ik runde in die tijd het bedrijf samen met mijn vader.”
Paarse wortelen
De aanleiding om de oervarianten van wortelen te gaan telen, lag voor Topper al in de zomer van 2009. Toen werd het eerste Flevo Food Festival georganiseerd in Dronten. Topper: “Ik had paarse wortelen van de proefpercelen van Bejo Zaden meegekregen, die ik nu ook teel. En de mensen reageerden heel enthousiast op dit product. Ze vroegen steeds maar weer: waar kun je die wortelen kopen? Deze paarse variant heeft een hele mooie diepe smaak, zoals een wortel hoort te smaken. De witte variant is juist juicy en sappig, en heeft veel vezels. De gele is iets neutraler van smaak, en gewild bij fabrikanten van roerbakgroenten.”
Daarom zaaide de Flevolandse vollegrondsgroenteteler in 2009 twee rijen van iedere kleur, alleen van geel wat meer. Van de oranje variant teelde hij toentertijd twee hectare. In 2010 teelde Topper al één hectare van de paarse variant en in 2015 elf hectare van alle vijf de kleuren. “We hebben in 2010 eerst gekeken of we bij de teelt en bewaring tegen problemen aan zouden lopen. Toen wij de teelt zagen zitten, hebben wij afzet gezocht. Ik kwam uit bij Langfruit uit Venlo, dat inmiddels is overgenomen door Staay Food Group.”
Breed assortiment
Naast de huidige 52 hectare, met de vijf wortelvarianten, teelt Topper ook nog eens 28 hectare andere soorten gewassen, dus in totaal tachtig hectare ‘specials’. In Oostelijk Flevoland en de Noordoostpolder wordt zestig hectare geteeld en, voor de risicospreiding, in het zuiden van Nederland nog eens twintig hectare. Het gaat daarbij met name om contractteelten. De andere ‘specials’ zijn gewassen als wortelpeterselie en pastinaak, en diverse soorten en kleuren kroten, zoals Chioggia kroten, gele kroten en lange rode kroten. De producten worden vers, per kleursoort, aangeboden in houten kratjes, evenals in mix-kratjes. Tachtig procent van de afzet gaat naar de foodsector, de horeca en naar cateringbedrijven.
Akkerbouwgewassen
Dit Flevolandse bedrijf blijft, naast deze ‘specials’, ook nog gewoon traditionele akkerbouwgewassen telen. Wat is de reden? Topper: “Belangrijkste reden hiervoor is dat wij hierdoor over een ruime vruchtwisseling kunnen beschikken. Wij telen de wortelen bijvoorbeeld in een rotatie van minimaal één op zes, tot maar liefst één op acht. De kans op bodemgebonden ziekten wordt alleen maar groter, dus een ruime vruchtwisseling is belangrijk voor een gezonde teelt.”
Vandaar dat Topper ook nog acht hectare consumptieaardappelen teelt, vier hectare uien voor de zaadvermeerdering en 4,2 hectare gerst voor de zaadvermeerdering. Daarnaast teelt hij nog eens acht hectare tarwe en zes hectare suikerbieten. Wat de ‘specials’ betreft, is het areaal verdeeld in drie delen. Een derde is contractteelt, een derde is eigen teelt en pacht, en een derde bestaat uit deelbouw met collega’s. Het zaaizaad koopt Topper aan via een hele reeks aan handelshuizen, zoals Bejo Zaden, Sakata, Uniseeds Select, Tozer Seeds, Nunhems (van BASF) en Hazera.
Nieuwe varianten
Dat de paars met witte wortelvariant het meest verwant is aan de oerwortel, zoals die in de natuur voorkomt, blijkt wel uit het feit dat deze variant volgens Topper zeer sterk is, zowel in de teelt als in de bewaring. “Bewaartechnisch kun je de paarse variant met gemak ruim een jaar bewaren zonder ziekten. Wel is het zo dat, hoe donkerder de peen is, hoe lager de opbrengst per hectare ligt.” Zo geeft de paarse peen een opbrengst tussen de dertig tot veertig ton per hectare. Dit jaar zal dat volgens Topper wel op zo’n vijftig ton liggen, omdat het een zeer goed teeltjaar is. “Ik zie echter wel dat er meer tarra in zit”, laat Topper weten.
De gele wortelsoort heeft een opbrengst van zo’n zestig tot zeventig ton per hectare. “Nadeel van geel is wel dat je meer koptarra hebt, en geel gevoeliger is voor meeldauw. Wat de kleuren betreft, naast de paarse variant, kun je over het algemeen zeggen dat die varianten van dezelfde ziekten last hebben als de traditionele oranje variant.”
Maar het blijft niet bij de huidige ‘specials’. Topper is namelijk alweer bezig met proeven met nieuwe teelten. Zo zaaide hij afgelopen zomer verschillende soorten radijs en rammenas, om te kijken waar hij eventueel tegenaan loopt bij deze teelten en de daaropvolgende oogst. Het gaat om onder meer Blue en Red Meat radijs. “En we zijn begonnen met rode peen te telen.”
Uniek product
Om te voorkomen dat Topper, zoals hij het zelf zegt, ‘no name bulk’ gaat produceren, heeft hij sinds 2011 een volledige sorteer- en wasstraat op het eigen bedrijf. “Als je bulk levert, ben je makkelijk inwisselbaar voor een andere producent, dus moet je zorgen dat je uniek bent”, meent Topper. De teler kocht daar in 2013 een nieuwe grotere Allround-rollensorteerder bij. In 2015 werd een Manter M10 Ca weger met een krattenvuller aangeschaft. “Zodoende hoeven wij nog minder product ‘weg te geven’.”
Op het moment van ons bezoek zijn bouwvakkers volop bezig met de bouw van een splinternieuwe productverwerkings- en bewaarloods met ruimte voor 2.100 kuubskisten. Helaas kan de teler voorlopig nog geen gebruikmaken van de bewaarcellen. “Dat komt omdat wij momenteel geen zwaardere stroomaansluiting kunnen krijgen. Dat gaat waarschijnlijk pas lukken in 2033. We kunnen dus tot die tijd geen koeling in deze loods plaatsen. De verwerking en productie kunnen wij met de huidige aansluiting net aan draaien, maar dat houdt ook geen ruimte in stroom over.”
Tekst en beeld: Dick van Doorn
